Flying Dutchman

KÜLTÜR ŞOKU

2009-11-26T20:34:00.014+01:00

Bir Bulgar, bir Endonezyalı, bir Bosnalı diye söze girsek ardından bir fıkra beklenir. Oysa bahsedeceğimiz bir müzik grubu. Üstelik üyesi müzisyenler bu ülkelerle sınırlı da değil. ABDlisi ve Kanadalısı da var. Bremen mızıkacılarının insan versiyonu ya da nam-ı diğer Kultur Shock. Şarkılarını ilk dinlediğinizde oluşacak psikolojik travma daha iyi özetlenemezdi sanırım: Kültür şoku. Horon havası ile rockın güzel bir karışımı ile yapılmış, aynı zamanda İstanbul’u anlatan bir şarkı hayal edin, edebilirseniz tabi. İşte böyle bir şey Kultur Shock.

20. yy’ın kutsal rock toprakları Seattle’dan çıkan Kultur Shock, Gypsy Punk dedikleri Çingene müziği ile punkın karışımı bir tarzla anılsa da aslında pek de ilgisi yok. Muhtemelen Seattle’dan çıkıp Doğu Avrupa müziğini batı müziği formlarından biriyle karıştıran ve bu tarzda en popüler olan grup Gogol Bordello olduğundan, Kultur Shock’a da gypsy punk deyip kolaya kaçmışlar. Oysa albümleri dinlediğinizde Doğu Avrupa Çingenelerinin tarzından (örneğin Goran Bregovic ya da bildiğimiz Trakya müziği) Anadolu türkülerine, Orta-Doğu’nun oryantaline kadar pek çok tarzı yine kendine özgü bir rock yorumu ile kaynaştığını görürsünüz. Bu anlamda yaptıkları müziğin özgün olduğunu iddia etmek yersiz olmaz.

1996 yılında Seattle’da, ecnebicede jam session dedikleri, çoğunlukla cazcı müzisyenlerin toplanıp doğaçlama yaptıkları müzik partilerinden birinde tesadüfen bir araya geliyor grubun birkaç üyesi. Ortaya çıkan şey hoşlarına gidiyor ve sonuçta Kultur Shock doğuyor. Kurulduktan kısa süre sonra da Joan Baez’in turunda alt grup olarak sahne alıyorlar. Bu arada Seattle’ın nimetlerinden de faydalanıyorlar. Bakın kimler keşfediyor ve bize kadar ulaştırıyor bu nadide grubu: Nirvana üyesi Krist Novoselic ve Dead Kenedys üyesi Jello Biafra Kultur Shock’u Faith No More üyesi Bill Gould’a tavsiye ediyorlar. O da plak şirketi KoolArrow Records’tan albüm çıkarmaları için teklifte bulunuyor gruba. Sonuçta ortaya FUCC the INS (2002), Kultura- Diktatura (2004) ve We Came to Take Your Jobs Away (2006) albümleri çıkıyor.

Albüm isminden bile anlaşıldığı üzere zengin kuzey-batı dünyasına göç edip yokolan doğululardan yeterince ders almış olmalı ki dünya halkları, kaybolmaktansa yumuşak bir geçişle hem o dünyanın olumlu toplumsal yönlerini alıp hem de kimliklerini yaşatıyorlar: We Came to Take Your Jobs Away (Mesleklerinizi elinizden almaya geldik). “Özgürlükler Ülkesi”nin tüm lağımcıları, hasta bakıcıları, garsonları, ispanikleri, siyahları! Birleşin!

İşte Emigrant’s Song’dan bir kısım söz:
You know I am an imigrant and I would like to say hello(Bilirsin, ben bir göçmenim ve merhaba demek istiyorum)
To the black, to the white, to the straight and to gay and lesbians, to all!(Siyahlara, beyazlara, geylere ve lezbiyenlere)
…
look at me, I'm free, I'm dance (Bana bakın, özgürüm ve dansediyorum)
I'm Bosnian imigrant and I'm free (Bosnalı bir göçmenim ve özgürüm)
Can't touch me! (Bana dokunamazsınız)
Bite me! (Beni ısıramazsınız)

Bu kadar karma bir tarzda müzik yapıp da enstrümanların zayıf olması beklenemez sanırım. Eh, bir oda orkestrası kadar enstrüman kullanıyorlar. Ayrıca gruptaki ABDli ve Kanadalı müzisyenler, doğunun kıvrak ritmlerine şaşırtıcı derecede iyi adapte olmuşlar ve sanki bu topraklardanmış gibi çalıyorlar.

• Gino Yevdjevich (Bosnia) - vocals, trumpet, tarabuka

• Paris Hurley (Arizona, USA) - violin, vocal
• Guy Davis (Jakarta, Indonesia) - bass
• Val Kiossovski (Sofia, Bulgaria) - guitar, vocal
• Chris Stromquist (New York, USA) - drums
• Matty Noble (Seattle, USA) - violin
• Amy Denio (Detroit, Michigan) - clarinet, saxophone, vocal

Bir şarkılarında dedikleri gibi kendi müziğini yok eden tek grup 29 Kasım Pazar, saat 21:30’da Taksim Jolly Joker’de konser veriyor. Bol göbek atmalı bir konser olacağı kesin…

By Gand

ANAHTAR DELİĞİNDEN TESPİTLER - 5: YAŞAMANIN ADI SIKILMAK

2009-11-17T11:30:00.002+01:00

Doğ, büyü, koş koş koş. Yürü, dinlen, nefeslen.

Arkadaşlar edin, insanları anla; gez dolaş, dünyayı tanı. Koş koş koş.

Film izle, kitap oku, müzik dinle, düşün düşün düşün.

Kendine var, kendinden kurtul; insanlığa var, insanlıktan kurtul.

Hapset, serbest bırak, özgürlüğü hisset.

Depresyona gir, serotonin salgıla; ağla, gül...

Çocuk yap, yalnız yaşa, daldan dala atla.

Tik tak, tik tak....

Yaşamanın adı sıkılmak.

Her şey boş değil; dolu da...

Önemi yok.

Duygular yok aslında. Hepsi sadece tik tak tik tak...

Ölmek, doğmak kadar doğal, bir o kadar sıradan. Ölen için pek tabii...

O zaman John Frusciante*den Central gelsin:

I’m central to nowhere
Thinking of sweeping it clean
When we choose to go we’re losing more than just our surroundings
I’ve gone around the sides of this universe as it stands
Outside the limits of all existence
Where light never ends
We should be grateful to the gods
Whoever they’re real to they are
I value my placement as in Hell
Remember that moment that I fell
Anything that could one day be is as real as what I’m saying
If something is nothing it must not be something in any possible way
Lose yourself in the far off worlds that are right under your feet
Switch below with above all the way up into infinity
We should be thankful who we are
Whether we know ourselves or not
Walking alongside myself
Neither of us listens very well
I’m dreading a time that is not near
As a man on a cross I have no fear
I can’t believe these words Im saying
You gotta feel your lines
You gotta feel your lines

*Red Hot Chilli Peppers’ın gitaristi Zat, solo olarak da 10 albüm yayınlamış durumda. Tarzının RHCP ile ilgisi yok; daha çok deneysel rock olarak geçiyor. Sakin, yorucu olmayan ama sıkmayacak kadar renkli müziğiyle her tarzın dinleyicisini tatmin edecek şarkılar ortaya koymuş. Vokali de bir vokalist kadar güçlü olmasa da, aslolan şarkının ruhunu vermektir diyenler için yeterince ilginç. Gitarist olmasından dolayı olsa gerek, tüm şarkılarda çok farklı arpejler, ritmler ve tonlar kullanmış. Özetle, belli ki kendisi için yapmış bu albümleri. Sözlerden anladığım arayış hali de bu fikrimi destekliyor. “Tüm cümleler tüketildi, tüm müzikler yapıldı. Dinleyecek hiçbir şey kalmadı!” noktasına gelenlere bir kaç ay ilaç olabilecek bi albüm. Sonrasında allah kerim...

ÇEKME KASET: İSYANKAR KADINLAR (TÜRKÇE)

2009-11-06T13:54:00.000+01:00

Türkiye’de kadınlar tarafından yazılan, bestelenen ya da sadece yorumlanan muhalif (neye göre kime göre) şarkıların kendi halinde, anlık esintiyle yapılmış listesidir. Muhalefet dedik mi, özgün müzikten yüzlerce örnek bulunabileceği akla geliyor. Mevzu, konsepti muhalefet olmayan, yani popüler müzikten bu tip örnekleri bulup çıkarmakta. Albümlerin genelde A yüzünün sonu gibi kuytu köşesine saklanmış bu eşsiz örnekler kolaylıkla dikkatten kaçabilecekken işi gücü gereksiz detaylarla didiklemek olan birileri böyle hizmetinize sunuyor.

Aşka dair söylenebileceklerin tamamını Shakespeare tüketmişken, Serdar Ortaç'la inatlaşırcasına, rockçıların da aşkın suyunu çıkarması, benim gibi müzik müptelalarının çaresizlikle yabancı sözlü müziğe gark olmaya itmiştir. Neyse ki ender de olsa aşağıda sıraladığım gibi şarkılar, anadilde müzik dinlemenin keyfini yaşatıyor.

AYLİN ASLIM – GÜLDÜNYA: Güldünya Tören için yazılan şarkı. Yorumsuz...

canım abim vurma beni,
bu dünyadan alma beni,
dökülür mi kardeş kanı ?

bir karında yatmadık mı,
bir anadan doğmadık mı,
bir memeden doymadık mı ?

seni gönderene söyle,
köydeki büyük meclise,
söyle daha çocuk yaşta üstüme çıkan herife...
eğer böyle ölürsem iki elim yakanızda,
hayaletim gezer düşer peşinize,

binbir yarayla, tek bir kurşunla gitti Güldünya,
kim farkında kimin umrunda yandı bir dünya...

* Şarkıyı dinlerken aklıma hep Abdullah Oğuz'un Mutluluk'u gelirdi. İsabet ki biri daha benim gibi düşünüp o filmden sahnelerle bir video yapmış.

SEZEN AKSU – ÜNZİLE: Erken evlendirilen kadıncıkları daha iyi anlatan bir şarkı daha yapılmadı desem yeridir. Şarkı yazılalı 25 yıldan fazla olmuş, ama konu hakkında ülkede hala bir arpa boyu yol alınamamış. Sonumuz hayrolsun demekten başka yapacak şeyler de var. Sadece tribünde deşarj olmak da bir seçenek tabi.

Bir Aysel Gürel-Onno Tunç çalışması:

Ünzile insan dölü
On kardeş beşi ölü
Büyüdükçe ufak
Ve gelir de görücü

İnci gibi dişi
Görücü bilir işi
Söğüdüm ağlar gider
Olur hatun kişi

Varmadan sekizine
Ergin oldu Ünzile
Hem çocuk,hem de kadın
Onikisinde ana
Bir gül gibi al ve narin
Bir su gibi saydam ve sakin
Susar kadın ünzile

Yağmuru kim döküyor
Ünzile kaç koyun ediyor
Dayaktan uslanalı hiçbirşey sormuyor

Korkar durur gitmez
Köyün en son çitine
İnanır o sınırda dünyanın bittiğine
Ünzile insan dölü
Bilinmezlere gebe
Sırların mihletini yüklenipte beline

ŞEBNEM FERAH – VAZGEÇTİM DÜNYADAN: Oldum olası sevmem bu şarkıyı. “Bakın, sosyal içerikli şarkı yaptım.” tadı verir bana. Sözleri de güzel olmasa ne işi var bu listede… ah bir de mahalle baskısı…

Yürekler alınmaz pulla parayla
Kim yenmiş kaderi duayla

Gelinlik giymeden ışığı görmeden
Bebeğimden önce vazgeçtim dünyadan
Kaderi yenmeden utandım kendimden
Daha sevilmeden vazgeçtim dünyadan
...
Mezarlar bile küsmüş of kadınca ölene
...

ÖZLEM TEKİN – SEBEPSİZ SAVAŞ: Türkçe söz yazmanın zorluğunu bilmek için dahi olmak gerekmiyor. Özlem Tekin’e hayranlığım en çok da bu yüzdendir. “Savaşlar olmasın, trallallalaaa” ya da “imagine all the people, living life in peace” gibi dimdirekt sözler yerine “Sebepsiz savaşın izleri, dostların kanayan külleri, durdurmaya yetmedi ki insafsız elleri” daha sembolik bir anlatımın, insana ve hayata dair derin mevzuları daha iyi ifade ettiğini düşünmüşümdür. Hippi yalınlığını küçümsemekten değil de, 60’larda tüm dünya daha umut doluyken bugün daha karamsar bir hava hakim olduğundan, sadece dilekleri sıralamak yetmiyor içine çökmüş ruhlarımızı ifade etmeye… evet, muhtemelen bundan…

Çocukları cezbeden kötülükler
Gençleri zehirleyen süslü sözler
Kurşunlar sizin olsun
Kurusun gözler
Kadınları namusundan edenler
Bir ölüye binbir para verenler
Zulümler sizin olsun açılsın güller

Özlem her zamanki gibi yorumu ile şarkının ruhunu çok iyi veriyor. Bkz. “durdurmaya yetmedi ki insafsız elleri”

Özlem’in performansındaki tavrı şarkının ruhuyla kel alaka olsa da, pek de bilinmeyen bu şarkıyı illa ki dinleteyim istedim. Başka da malzeme bulamadım:

* Siz yine de şarkının orijinal stüdyo kaydını dinleyin .

SEZEN AKSU - BİN DOKUZ YÜZ KIRK BEŞ: 1984 Eurovision elemelerinde yarışmış bir şarkı. İyi ki de kazanamamış diyorum. O dönemki makus Eurovision talihimizden payını alıp son sıralarda yer almasıyla anılmaması gereken bir şarkı çünkü. Bestenin formu o kadar çok değişiyor ki pop müziğimizde benzer bir tane örneği dahi olduğunu sanmıyorum. Onno Tunç'un en iyi bestesi desem abartmış olmam.

Sözlerse, inanamıyorum ama Aysel Gürel'e ait. İyi bir söz yazarı olduğuna şüphe olmamakla birlikte bu kadarı da... daha fazla yoruma gerek yok. Şarkı kendini anlatıyor zaten:

Gel asırlardan uzan da tut ellerimi sımsıcak
Yoksa bendeki çocuk da böyle çaresiz kalacak
Öfke ile beslenen çocuklar yanlızdırlar
Ve ümitleri çiceklerden acıları tarihlerden
Senin gibi benim gibi onlar da hep insandılar
Ve sevgiye inandılar ve saygıya inandılar
Senin gibi benim gibi

Onlar biraz terkedilmiş biraz küskün çocuktular
Sanki biraz önce bilmiş, sanki yetersiz sevilmiş
Sanki utandılar kavgadan ve sustular

Öp incilenen göz yaşları, kurusun inançlarında
Sene bin dokuz yüz kırk beş, onlar da hep insandılar
Ve sevgiye inandılar ve saygıya inandılar
Senin gibi benim gibi...

Sezen, 2009 konserlerinde, arkasındaki müthiş müzisyenlerle (yaylılar da vardı) 1945'in hemen ardından hiç kesmeden "Bir Çocuk Sevdim" adlı şarkısına girmiştir ki gerçekten izlemeye değerdi. Zira arkada çok da kalabalık sayılmayacak orkestra bu geçişi öylesine heybetli yaptı ki, senfoni orkestrasıyla söylemiş kadar oldu Sezen. Sözlerde ara ara eşlik eden Ladies&Gentlemen korosu da bu etkiyi pekiştirdi. Zaten iki şarkının ne kadar güzel olduğunu düşünecek olursanız, orkestra ve koronun yarattığı etkiyle seyirciden kopan o müthiş alkışı da hayal edebilirsiniz.

ÖZLEM TEKİN – HERKES ŞANSLI DOĞMUYOR: Rock dediğin böyle olur. 80'lerde tüm dünyadaki apolitikleşmeyle paralel olarak felsefik köklerinden gittikçe kopmaya başlayan rock, 90'larla birlikte pop dediğimiz kategorinin bir parçası oldu. Bugün, bırakın isyanı, sistem eleştirisi barındıran şarkı sözü bulmak, zifiri karanlıkta mumla iğne aramaya eşdeğer. Özlem, genelde çizdiği boş teneke imajına rağmen kafasının ne kadar çalıştığını, istediğinde harbi rock diyebileceğimiz nitelikte şarkı yapabileceğini, yani rüşdünü bu şarkı ile ispatlamıştır. Bu saatten sonra arabeske de kaysa bıraktığı izin derinliği azalmayacaktır.

Çok küçük yaşı zulmetmiş sokaklar
Çocukluk gitmiş gözünde yıllar var
Bir değil miyiz ki Herkes şanslı doğmuyor
Doğmuyor niye

Ümidi yok bizden yardım dilesin
Güvenmez ki el sözünü dinlesin
Hiç mi sevmez anacığına dönesin
Kimden hesap sorasın

NAZAN ÖNCEL – BEN SOKAK KIZIYIM: Ben sokak kızıyım, bana iyi davranmayın! Hayata karşı dış kapının mandalı gibi duran, bazen farklı bir gezegenden geldiğinden şüphelendiğim Nazan’ın en sıkı şarkılarından biri. Hem rock alt yapısı hem sözleri hem de klibiyle unutulmayacak şarkılar arasına girdiği kesin.

SEZEN AKSU – MASUM DEĞİLİZ: Meral Okay ve Sezen Aksu tarafından yazılan bu şarkının 2 kişi tarafından nasıl bir anda, nası bir iç hesaplaşma halinde yazıldığını hayal etmek eğlenceli oluyor. Kafaların dumanlı olduğu çok belli. Yoksa hangimiz böylesi itirafları başkasına yapıyoruz ki? Hele de kadınsanız ve hissettiklerini bastırmak, toplumun görmek istediği gibi biri olmak konusunda itinayla yetiştirildiyseniz... Ama Meral Okay ve Sezen Aksu'nun bu standart Türk Kadını profiline sokulamayacağı çok net ortada. Virginia Woolf'un "Kendine Ait Bir Oda"da ortaya koymaya çalıştığı, kadınların erkeklerle eşit koşullara sahip olması halinde onlar kadar yaratıcı ve üretken olacakları teorisinin yaşayan kanıtlarından ikisi değil midir bu nev-i şahsına münhasır ablalarımız...

Kan ter içinde uykularından uyanıyorsan eğer her gece,
Yalnızlık sevgili gibi boylu boyunca uzanıyorsa koynuna,
Olur olmaz yere ıslanıyorsa kirpiklerin artık herşeye,
Anneni daha sık anımsıyorsan hatta anlıyorsan
Kalbini bir mektup gibi buruşturulup fırlatılmış
Kendini kimsesiz ve erken unutulmuş hissediyorsan
İçindeki çocuğa sarıl sana insanı anlatır

Eller günahkar
Diller günahkar
Bir çağ yangını bu bütün
Dünya günahkar
Masum değiliz hiçbirimiz

ŞEBNEM FERAH – PERDELER: Şebnem Ferah’ın söz yazarlığında doruk yaptığı albümdür. İçine cin mi kaçmıştır diye merak ederim; sen bunları yaz, sonra serbest nazım gibi bir stile dön. Tamam, içinden geldiği gibi de yaz, öyle de yap müziği. Ama Türkçe gibi şarkı sözü yazması çok zor bir dilde sınırları bu kadar da zorlama. Neyse, Perdeler diyorduk. Klibi de çok güzeldir bu şarkının.

...
Çok düştüm yaralandım ama sarıldım hayata

Ardımda büyük büyük kocaman ağır yükler
Heryerimden çektiler beni beklettiler
Dinlendim su içtim aktı dudaklarımdan
Hergün güneş doğar yeter ki açık olsun perdeler
…
Düşündüm buldum sandığım yüzyıllık gerçekler
Hepsiyle giyindim durdum bazen büyük geldiler
...
Bir yanda hiç susmadan konuşan dudaklar
Bir yanda küsüp susmuş sessiz akıllar
Dibe vurduysak ne olmuş elbet çıkarız
Bir gün var bir gün yokuz kiralıkmış hayatlar
...

ŞEBNEM FERAH – KORKARAK YAŞIYORSAN: Şebnem Ferah’ın söz-beste-yorum uyumunun doruk yaptığı şarkısıdır. Albümün yayınlandığı 2001 yılında sözleri okuduğumda hissettiğim şaşkınlığı halen hissediyorum. Şebnem Ferah’ın söz yazarlığının en nadide örneklerinden bir kaçına rastlanır bu albümde. Korkarak yaşıyorsan komik de bir akıbete uğramış. Sözleri, şarkıyı bilmediğiniz halde bir yerlerden tanıdık geliyorsa, muhtemelen bir ara Nietzsche tarafından yazılmış bir şiir olarak mail kutunuza düştüğündendir. Bu şehir efsanesi o kadar büyümüştür ki, ismini/cismini hatırlamadığım bir köşe yazarı bile Nietzsche tarafından yazıldığını belirterek köşesinde bu sözleri yayınlamıştır. Şebo’ya bir güzelleme olarak yorumladığım bu durum, böylesine harikulade sözlerin bir çok insan tarafından okunmasını sağladığı için anlamlı bir gülümseme yaratıyor.

öyle bir hayat yaşadım ki cenneti de gördüm cehennemi de
öyle bir aşk yaşadım ki tutkuyu da gördüm pes etmeyi de
bazıları seyrederken hayatı en önden kendime bir sahne buldum oynadım
öyle bir rol vermişler ki okudum okudum anlamadım

öyle bir hayat yaşadım ki son yolculukları erken tanıdım
öyle çok değerliymiş zaman hep acele etmem bundan anladım

kendi kendime konuştum bazen evimde
hem kızdım hem güldüm halime
sonra dedim ki söz ver kendine

denizleri seviyorsan , dalgaları da seveceksin
sevilmek istiyorsan , önce sevmeyi bileceksin
uçmayı seviyorsan , düşmeyi de bileceksin
korkarak yaşıyorsan , yalnızca hayatı seyredersin

UMAY UMAY – DÜŞMEDİM DAHA: Ah, dar sokak vurgunları, kaldırın düşenleri, ağır ağır... düşmedim daha...

Mete Özgencil’in güzel bestelerinden bir tanesi. Bu şarkıyla anladık ki söz yazarlığı, bestecilik, yönetmenlik meziyetlerinin yanı sıra çok da güzel şarkı söylüyormuş. Klip de şarkı kadar güzeldi.

*Yazının başındaki resim için Diren Ayhan'a teşekkürler.

by Gand

SEPTEMBER 80

2009-09-12T14:29:00.011+02:00

Uyandım, karanlığın içinde
Zihnim postallarla ezildi
Bilincim çürük nesillere gebe
Karanlık artık toplumun içinde

Cunta iktidarını resmederken
Akıttığı kanı kullanıyor
Ölü nesillerin gelenekleri
Yaşayanların üzerine kabus gibi çöküyor..

Söz-Müzik-Düzenleme: Vortex of Clutter

By Gand

BEIRUT

2009-08-27T11:30:00.002+02:00

Kültürlerin eklemlenerek insanların birbirini daha iyi anlayacağını, politikanın işlevsizleştiği bir çağda kültürel etkileşimin insanları birbirine yakınlaştırarak barışı sağlayacağını gibi bir hisse kapıldığımdan mıdır nedir, salt batılı ya da salt doğulu bir eserdense bir çok kültürden etkilenmiş eserlerin yeri her zaman bir başka oluyor benim için. Anadolu rock ile tanıştığım sentez müzik, yayıldıkça çeşitleniyor, çeşitlendiklendikçe güzelleşiyor. Nasıl ki anadiliniz olmayan bir dili asla o ülkenin insanları kadar anlayamaz ve konuşamazsınız, sanatta da durum değişmiyor. Ama o dilde kendi aksanınızla konuşup derdinizi anlatabildiğiniz gibi müziğe de kendi yorumunuzu katar ve eşsiz bir şey ortaya çıkarabilirsiniz. İşte Beirut bunu yakalayabilmiş gruplardan biri.

1986 doğumlu A.B.D.li Zach Condon’un A Hawk, A Hacksaw ve Neutral Milk Hotel gibi grupların kimi üyelerinin yardımıyla kurmuş olduğu grup, resmi olarak yayınlanmış sadece 2 albümü olmasına rağmen kaydadeğer bir dinleyici kitlesine sahip olmuş durumda. Mandolin, trompet, ukulele (küçük gitar görünümünde, 4 telli bir enstrüman) gibi çok sayıda enstrümanı çalan Zach Condon, çok da güzel, tenor (ince erkek sesi) bir sese sahip. Zach’in en eşsiz yönü ise, sesini bir enstrüman gibi kullanarak arkasında çalan farklı kültürlerden bir dolu enstrümanla inanılmaz bir uyum içinde olması. Vokal tarzını çoğu zaman Radiohead’in vokali Thom Yorke’unkine benzetiyorum. Gerçekten bir etkilenmişlik varsa, elde ettiği tınının güzelliğine katkıda bulunduğu için Thom Yorke kendini şanslı hissetmeli doğrusu.

Tarz olarak Balkan müziği en baskın rolde olmakla birlikte, hem Zach’in kendisinin müzik alanındaki deneyimi hem de orkestranın üyelerinden kaynaklı caz dahil bir çok batı müzik tarzının etkisi şarkılarda hissediliyor.

Gogol Bordello, Kultur Shock gibi bu tarza yakın gruplarla en büyük farkı ise şarkılara hakim olan mütevazi ve olgun bir hüzün.

2009 tarihli albüm resmi olarak yayınlanmamış olmakla birlikte internet üzerinden bulunabiliyor. Indie olmasından mıdır nedir, pek de bir ticari kaygısı yok gibi görünüyor Zach’in.

En sevdiğim şarkısını paylaşmadan edemedim. Buyrunuz: Prenzlauerberg

Şarkının sözlerini pek de ayırt edemediniz, değil mi:

so alone...i cry but something something...i came through tonight...just like you....and all this advice has fallen through....i watch and wait as...something something...i watch and wait as i let more time decide....and so alone..i cry but i could not...something something
Zach bu konuda “Sözleri anlamamanız sorun değil; ben de anlamıyorum.” demiş J

Rapidshare dosyalarını denemek size düşüyor:
2006-Beirut - Gulag Orkestar
2007-Beirut - The Flying Club Cup
2009-Beirut - March of the Zapotec and Realpeople Holland

Ayrıca web sitesinden de bir iki örnek dinleyip indirebiliyorsunuz: http://www.beirutband.com/
Diğer kaynaklar:http://en.wikipedia.org/wiki/Beirut_(band)
http://www.myspace.com/beruit

by Gand

I LOVE NOT MAN THE LESS; BUT NATURE MORE

2009-08-09T02:06:00.009+02:00

Antimatter'in A Portrait of a Young Man as an Artist eşliğinde yazılmıştır.

Ahh gece yaşamak… kronik hastalık… hele bir de sabırsızlıkla beklenen bir yolculuğa çıkılacaksa doğuştan insomniaymış gibi davranır beden. Gitmeden bir veda etmek gelenek olmuş gibi blogda. Ben de uğraştım yazı dizilerinden bir şey yetiştirmek için ama ne haddime… 2 saat sonra evden çıkacağım daha çanta hazır değil. Yumurta kapı ilişkisi hayatımın her yanında. Bazı insanlar da bu model oluyor işte ne yapalım… tipik gece insanı: erken gidilecek yere ancak uyumadan gidebilen model… gündelik hayatı sürekli programlamak zorunda olmanın tiksintisinden kurtulabilmek için tatildeyken hayatın tüm akışının aksine kulaç atmanın keyfini hiçbir şeye değişmeme hali… Evet!

Ne konser ne de başka bir ülke var güzergahta:

Yükseklere çıkıp dünyaya tepeden bakmadan, gözün alabildiği uzaklıkta senden daha yükseği olmadığını görmeden anlayamıyorsun yalın gerçekliğini hayatın.

we're just a moment in time
a blink of an eye
a dream for the blind

Dağlara dönmek… Her şeyin sadece yaşam için varolduğu, renklerin şehirde olamayacağı kadar net, canlı olduğu yere… hava berrak, sesler Vivaldi’nin dört mevsimi bestelediği dönemdeki kadar büyüleyici.

1400 rakımlı bir yerde doğdum, çocukluğum orda geçti. O zamanlar küresel ısınmadan en az bizim kadar bihaberdi iklimler. Evimizin bahçesindeki tek katlı depodan 2 metrelik kar kütlelerin içine atlayıp gömüldüğümüzü, her yer bir anda beyaza döndüğünde panikle kaza kaza tekrar içinden çıktığımız o keyifli çocuk oyunlarını; bir de babamın bizi okula ulaştırabilmek için 1 metrelik minik bedenlerimizle tipide uçmayalım diye önümüzden yürüdüğünü ve o anlarda nefes almakta nasıl da zorlandığımı hatırlıyorum. Yazın daha da yükseklere, yaylara çıkardık kimi zaman piknik yapmaya ya da babaannemlerin yayladaki evinde kalmaya. Nasıl da korkardım köylünün köpeklerinden. Babam köy çocuğu olduğu halde biz şehirli küçük burrjuvalara kimse öğretmemişti sen köpeklerden korkmazsan onların da sana saldırmayacağını. Bu duruma bunca üzülmemin tek sebebi, onca yıl dağları gezmek için sınırsız şansım olmasına rağmen bu korkaklığım yüzünden dağlarla tanışma şansını ancak 14 yaşıma gelip de tipik bir şehirli gibi izci olduğumda bulmamdı. Her neyse, hiçbir zaman geç değildir. 30’a yaklaşırken Kaçkar’a çıkıyorum. Hiç keşfetmemiş de olabilirdim.

Sahi, trekking kulübünü kurduğumuzdan bu yana ne çok insan doğayı, doğada yürümeyi, doğayla ama en çok da kendi doğasıyla mücadele (challenge en doğrusu) etmeyi sevdiğini keşfetti… ne kadar şanslıyım ki bu kulübü kurarken düşünebildiğimden daha çok şey kattık insanlara. Şimdi onların bir kısmıyla bir takımız ve 3.937 metreye tırmanacağız, siste kaybolmaz ya da başka bir tür aksilikle karşılaşmazsak. Çığ gibi :) Tamam abartıyorum, ama şu an Kaçkar’da ara ara kar yağdığı haberleri geliyor.

1.5 yıldır düzenli olarak dağa gidiyorum. Her seferinde müthiş bir esin bekliyorum oradayken hissettiklerimi kelimelere dökebilmek için. Yaratıcılık adına hayatta en iyi yapabildiğim şey kelimelerle oynaşmakken dağları anlatamıyorum asla. Ancak yaşayabiliyorum. Derin nefesler alıp uzun, yorucu yürüyüşler yapabiliyorum. Aslına bakarsanız o yürüyüşler benim için hiçbir zaman yorucu olmuyor. İnsan yaşadığını hatırlamaktan yorulur mu? Tırmanmanın yarattığı kas ağrısı olsa olsa kaslarımız olduğunu ve bir işe yaradıklarını hatırlamaktır. Yürüyüş ertesindeki 1-2 günlük ağrıların işte böyle mazoşistçe bir tadı var benim için.

Temiz havanın verdiği sarhoşluk, uzun yürüyüş sonrası kurt gibi acıkmak ve mangalda babanı görsen yiyecek gibi olmak… dağda yediğim o pişmemiş, daha çok ısınmış sucuklar kadar lezzetli bir şey yedim mi diye düşünür ve hep de hayır derim kendi kendime…

Doğayla başbaşayken aldıklarımı anlatabilmek ancak kelime-boya-müzik-dans karışımı bir sanat icat edildiğinde mümkün olacak sanırım.

Yıllar oldu çadırlı, uzun bir kamp yapmayalı… zamandan bağımsız, yalnız güneşe göre günümü ayarlamak zorunda olduğum o anları tatmayalı… tuhaf, bir dönüm noktasındaymışım gibi, ha bir de Yolgezer gibi hissetmem :)

Dönüşte bir şeyler getirmeyi umuyorum sırt çantamın ufak gözünde. Birkaç parça kelime…
Ama pek umutlu değilim. Kelimelerle işi yok doğanın. Beş duyunun her biriyle ayrı ayrı ilgilenir, üstüne ruhunuzu okşar, dinlendirir, dinler, besler, büyütür, şefkat gösterir. Hepsi o. Doğanın fısıltısını anlatamazsınız başkalarına. Şifresini çözemezsiniz. Yalnız yüreğinizde hissedebilirsiniz.
Şifre deyince bir liste yapmak geçti içimden. Eserlerinde doğanın önemini çevreci bir bilinçle vurgulayan sanatçılar*:

J. R. R. Tolkien – Yüzüklerin Efendisi: Yolgezer’in hikayesi, Frodo’nun uzun yolcuğu, Gandalf’ın hızlı atıyla aldığı millerce yol… Ah elbette, Entler! Yüce varlıklar! Tolkien bir dil üstadı olduğu kadar doğadan da çok iyi anlıyormuş. Filmi hiç çekilmemiş olsa da Yüzükler’in benim zihnimde bıraktığı imaj aynı derecede (ve belki daha fazla) büyüleyici olacaktı.

Ursula K. Le Guin – Karanlığın Sol Eli: Buzullarla kaplı o dağlar… Uzun yürüyüş… Nasıl da ince ince işlemiş Ursula ki filmini izlemiş kadar aklımda kalmış o dağlar… En nihayetinde DÜNYAYA ORMAN DENİR!

Hayao Miyazaki – Ruhların Kaçışı, Prenses Monoke, Rüzgarlı Vadi ve aslına bakarsanız tüm filmleri… Miyazaki filmlerini anlatmaya hiç girişmeyeyim bu saatte. Siz en iyisi izleyin… (Son filmi Ponyo her zamanki gibi çok şirin olmuş. Benzetmek gerekirse Komşum Totoro tadında.)

Blind Guardian – Forgotten Tales: Ne alakası var demeyin, Tolkien kitaplarını müzikle onlar kadar güzel anlatanına rastlamadım. Tabi Yüzükler’i bu albüm eşliğinde okumuş olmamın konuyla hiç alakası yok, nereden çıkarıyorsunuz???

Vivaldi – Dört Mevsim: Tüm eser doğa sesleridir. Dikkatle dinleyin, kuşları, arıları, fırtınayı, gök gürültüsünü, baharı… her ama her şeyi duyacaksınız…

Yeryüzündeki her bir insanın doğayla tanışmasını, şehre dair her şeyden bağımsız, doğa anamızla başbaşa zaman geçirmesini çok isterdim. Hayatla, dünyayla, insanlıkla ilgili canımı yakan her şey o zaman daha az olurdu gibi geliyor bana. İnsanlık haddini bilir, kendine çeki düzen vermek için çaba sarfederdi… kimbilir… belki… Ama bunca kalabalık bir nüfusun dağlara çekirge sürüsü gibi çıktığını da tahayyül edemiyorum. Yine de yukarıda bunca burnum havada yazdığım kişisel bir keyfi en azından bir kez denemenizi dilerim. (Nasıl yapacağınızla ilgili danışmanlık verebilirim.)

Doğada(/yla) olmakla ilgili bir cümle buldum sanırım: Kendini dünyayla bütünleşmiş hissetmek… Vücutta bir hücre değil, vücudun kendisi olmak…

*Yazının orijinalinde "Doğaya dair bir şeyler anlatabilmeyi başarmış ender kişilerin listesi" diye belirtilmiş, ancak yazının ana fikrini çarpıttığı için sonradan değiştirilmiştir. İlk 6 yorum da bu cümle nedeniyle yazılmıştır.

By Gand

ÇEKME KASET: KADIN

2009-07-25T08:00:00.000+02:00

Mekan: Ev
Vakit: Akşam üstü (mümkünse Cuma günü)
İçki: Kırmızı Şarap
Yiyecek: Belki bir kaç çeşit peynir. Mide boş olmalı mutlaka.
Ruh Hali: Yalnızlığı özlemiş, kendiyle boğuşmaya sabırsızlanan bir ruh. Yaratıcılık, coşku hat safhada. Ruhsal kusma sonrası biliniyor ki müthiş bir huzur kaplayacak, dingin, derin bir uyku uyunacak. Birikimler, ürün verdiği için bu huzur hali uzun süre idare edecek. Bardak tekrar dolup, taşmaya kalkıncaya kadar. Öyle bir rahatsız hal...

Her bir şarkı kendi içinde çok değerli, bir hazine. Yok öyle bu birinci öteki ikinci. Kaderlerine razı, harf sırasındalar. İlginçtir, “A”lar, “J”ler ve “T”lerden ibaret liste.

Sıranın ortasında olmak her zaman iyidir. Hocalar ne kadar adil olmaya çalışırsa çalışsın en çok sıranın başındaki ve sonundakiler sözlüye kalkar. İstatistiğini tutmuşluğum var 7 yıllık orta öğretim yaşantımda. Ama siz adil olun, hepsine bir bakın…

Kadınların ağzından çıkmış ve benim duyduğum en güzel şarkılar… Liste uzar giderdi. Daha neler vardı (Bu söz de bu dizinin mottosu oldu). Ama bir yerde durmak lazımdı.

Her zamanki gibi paylaşımlarınızı bekliyorum.

ALANIS MORISETTE – Uninvited (4:35): Güzel ses, karmaşık sözler, değişik müzik. Hep Melekler Şehri’nin müziği diye anılır. Bana da hep haksızlık gibi gelir Alanis’e… karmaşık sözler yazanlardan Alanis. Bu şarkının sözleri ise, sanırım ancak yaşandığından anlaşılacak cinsten. En lezizinden yani… Sevilince kimin gururu okşanmaz ki… ama değersiz olduğunu düşünmüyorum, düşünmek için zamana ihtiyacım var.

Like anyone would be
I am flattered by your
fascination with me
Like any hot-blooded woman
I have simply wanted an object to crave
But you, you're not allowed
You're uninvited
An unfortunate slide

AMY WINEHOUSE – You Know That I’m No Good (4:17): Amy, bu şarkı ile hayatıma girdi. İyi ki de girdi. Kontralto sesi, orijinal yorumu ve arızalılığı ile genelde sevmediğim caz gibi bir tarzı hayatıma sokmayı başardı . Aslına bakarsanız soul, R&B, ska ve rock & roll gibi çok değişik tarzlarda şarkı yazıyor olsa da ben caz yorumundan çok daha fazla keyif aldım. 1983 doğumlu İngiliz şarkıcının yaşını duyduğumda ise çok şaşırdım. Demek ki pazarlama harikası popçular dışında da genç yaşta şöhret olmak (yetenek ve çalışma ile) mümkünmüş.

Abartmak istemiyorum ama Amy’yi her duyduğumda Janis geliyor aklıma. Sesleri benzemiyor elbette. Ama orijinallik… evet, belki…

ANEKE VAN GIERSBERGEN – Nighttime Birds (7:01): Bu şarkıyı koymayacaktım. Çok az bilindiği için. Ama beni böylesine ayrı bir aleme götüren başka bir şarkı olmadığı için kendimi tutamadım yine. Miyazaki ile LeGuin bir evren yaratsa, şarkısı bu olurdu. Saygıyla eğiliyorum her birinin önünde ve Aneke seni feci kıskanıyorum. Bu ses bir insana ait olamaz…

ANEKE VAN GIERSBERGEN _ SHARON DEN ADEL DÜETİ – Somewhere (4:24): Sharon’ın solisti olduğu Within Temptation adlı grubun The Metropole Orchestra ile yaptığı Black Symphony adlı muhteşem canlı performansta yer alan bu düeti, Avrupa’nın en iyilerinden iki kadın vokalin adı ile listeye almak istedim. Bu iki bülbül şarkıyı iki sesli söylemişler. 02:00’ıncı saniyeden itibaren 2. Sesi dönüşümlü olarak söylüyorlar. Hangisi hangi anda hangi sesi söylüyor diye takip etmek hem kafa karıştırıcı hem de çok eğlenceli oluyor.
Seslerinin güzelliği bir tarafa, böylesine yalın bir şarkıyı yüzlerce kere dinlemeye değer kılacak bir güzelliğe ulaştırmaları, ikinci seste yakaladıkları çok renkli armoniden kaynaklanıyor diye düşünüyorum. İşin özü, mutlaka dinlenmeli…

AZİZA MUSTAFA ZADEH - Desperation (6:19): Henüz dinlememiş olanlar varsa Dance of Fire albümünden başlamalarını tavsiye ederim. Hep söylerim, caz sevmem diye. Ama sentezin hastasıyım. Aziza Ders No. 1 dersek de Dance of Fire şahane bir başlangıç biz Türkiyeliler için. Çünkü fazlasıyla bizden ezgilerin caz formunda yorumlanmış hali. Aziza’nın piyanosuna da ben ne diyebilirim ki, dünyaca saygı görürken o…

AZİZA MUSTAFA ZADEH – Ay Dilber (5:23): Türkü olması itibariyle bizim için daha bir dinlenesi şarkı. Piyanosu ve vokali iyi olan bir kadın hele bir de türkü yorumluyorsa dadından yinmiyor.

JANIS JOPLIN - Summertime(4:02): 27 yaşında ölünür mü? Ayıptır, yazıktır. 1970 yılında ölüp de hala böylesine anılmak… Rock’ta kadın vokallerin öne çıkmasındaki öncül… Sonuna kadar ününü hakeden acaip insan. Mercedes Benz, Piece of My Heart ve diğerleri… Hep saygıyla anılan cırtlak ses…

JEM – I Always Knew (3:09): Sevimli melodisi ile kandıran şarkılardan biri. Sanırsınız ki “hayat ne güzel, çiçekler, böcekler, kuşlar filan” diyor. Oysa ki kadın anlatıyor, müziğe nasıl baktığını: “Becoming a bitch is not what I got into music for”. Budur!

JEWEL – Intuition (3:53): Çok eğlenceli şarkı. Yüzeysel? Yok değil. Baştan sona sözlere bakmalı.

Ama özetle:

I'm just a simple girl
In a high-tech digital world
I really try to understand
All the powers that rule this land
They say Ms. J's big butt is boss
Kate Moss can't find a job
In a world of postmodern fad
What was good now is bad
It's not hard to understand
Just follow this simple plan

Follow your heart
Your intuition
It will lead you in the right direction
Let go of your mind
Your intuition
Is easy to find
Just follow your heart, baby

JOAN BAEZ – Diamonds And Rust (4:39): Joan Baez’in Bob Dylan için yazdığı söylenegelmiştir. O ise eşi David Harris için yazdığını söylemiştir. Her neyse, erkek bahane, şarkı şahane… Şeker kamışı sesli (Birleşik Devletler’de yaşayan kimi kızılderililer ona bu adı vermiştir), titrek, tapılası kadının en güzel şarkısı olmakla kalmaz… kelimeler yetse daha neler neler…

Now you're telling me
You're not nostalgic
Then give me another word for it
You who are so good with words
And at keeping things vague
‘cause I need some of that vagueness now
It's all come back too clearly
Yes I loved you dearly
And if you're offering me diamonds and rust
I've already paid

TANITA TIKARAM – Twist In My Sobriety (3:56): Sobalı bir ev, yepyeni renkli televizyon. Ever, forever and ever TRT 1 ve bize verdikleri… Kısa saçlı bir kadın! Aman tanrım, sene 1988! Kısa saçlı kadın mı olur! Üstelik de sesi erkek gibi! Siyah beyaz bir klip! Hiçbir şey anlamıyorum, daha ufacığım! Ama, ama o nasıl bir melodi. Arkadan da bir enstrüman (sonradan öğreniyorum ki obua), nasıl, nasıl içli çalıyor… Çocukluğumdan unutamadığım 2 şarkı var, biri Jason Donovan Sealed with a Kiss, diğeri de bu. Ha bir de Top Gun oynardı o yıllarda. Tüm genç kızlar Tom Cruise’a aşıktı. Erkek kıtlığından olsa gerek…

Ödüllü şarkı, ödüllü klip. en çok sevdiğim üç klipten biri. Eşsiz... Şarkı ise bence 20. Yüzyılın unutulmayacaklarından. Yıllarca dinlenip de bıkılmayacaklardan. "All God's children need travelling shoes" sözü Maya Angelou’nun bir kitabının adı imiş.

TARJA TURUNEN - Sleeping Sun (4:03): Listeye son anda eklenenlerden. Kıyamadım bu şarkıyı almamaya, her ne kadar sahibi Nightwish olsa da. Müzikal estetik diyeceğim yine. Söz-beste-telaffuz-vokal yorumu uyumu. Tarja çok teknik söyler evet, biraz da soğuktur. Ama şahanedir yahu... Bu şarkının soundu da (klavye ile yaratılan atmosferik hava) bu estetiği beslemiş... Klip de şarkıya çok uygun. Eh ne diyelim. "Aferin"i haketmişler.

TRACY CHAPMAN – Talking About Revolution Songs (2:39): Dünyada ters giden şeyler üzerine umut dolu, neşeli besteler yapılmasını çok seviyorum. Türkiye’de yaşayan Kazakistan’lı bir arkadaşım kendi toplumu ile bizim toplumumuz arasındaki en büyük farkın umut olduğunu söylemişti. “Biz neler yaşadık, ne ölümler gördük daha dün; her şeye rağmen umut doluyuz geleceğe dair. Sizse her zaman depresifsiniz, ülkenizi, insanlarınızı sevmiyorsunuz ve büyük potansiyeliniz olmasına karşın iyi bir şeyler olabileceğine dair en ufak inancınız yok.” demişti. Potansiyelimiz var mıdır, olsa da bir işe yarayacak mıdır bilemem ama umut olmadan yaşam şekersiz çay, kötü şarap, bozuk kaldırım, nemli sıcak hava ya da beton bir kent gibi… Daha iyisi olabilirdi, mükemmelliğin sınırı yok. Ama tek başına nefes almak bile yeterince umut verici değil mi… O yüzden değil mi en berbat koşullarda, açlıkta, savaşta bile insanlar yaşamak için son nefeslerine kadar direniyorlar… Tracy Chapman’ın “her şeye rağmen umut dolu” sesi ve müziği, her zaman doyumsuz bir huzur vermiştir. Yalnız paylaşım için müzik yaptığını her notasında hissedebiliyorum.

Poor people are gonna rise up
And get their share
Poor people are gonna rise up
And take what's theirs

TORI AMOS – Iieee (4:07): Tori Amos’un sürreel sözlerini anlamak çok zor olsa da beste-söz uyumu, hece, vurgu ve tonlamaları ile yarattığı estetiğe takdir etmemek işten değil. Tori’nin müzikal estetiğinin en güzel örneğinin bu şarkı olduğunu düşünüyorum.

TORI AMOS – Winter (5:41): Winter’ı her dinlediğimde, babama hissedip de söyleyemediklerim gelir aklıma. Babadır sonuçta, hep bir mesafe vardır çocukları ile arasında. Yıllar geçip bireysel sorgulamalarla iletişim, toplumda alışılagelmişin çok üstüne çıksa da, baba ile aradaki duvarlar asla tam olarak yıkılamaz. Ben böyle hisler içindeyken Tori’nin böyle bir şarkı yazmış olması, bir nevi tercüman olması, şarkıyı her dinlediğimde duygusallaşma ile rahatlama arasında değişik hazlar yaşatıyor.

Winter’ın aynı zamanda Tori’nin sözleri arasında en anlaşılır olma özelliğine de sahip olduğunu düşünüyorum.
…
I hear a voice, "you must learn to stand up
For yourself, 'cause I can't always be around"
...
Skating around the truth who I am
But I know dad the ice is getting thin

When you gonna make up your mind?
When you gonna love you as much as I do?
When you gonna make up your mind?

'Cause things are gonna change so fast
All the white horses are still in bed
I tell you that I'll always want you near
You say that things change, my dear
…
You say "I wanted you to be proud of me"
I always wanted that myself
…

TORI AMOS – Me and A Gun (3:44): Me and A Gun, olmazsa olmazlardan. Hem dinlemesi güç isteyen hem de dinledikçe güç veren bir şarkı. Tori’yi anlamak için önemli bir mil taşı.
Tori, bunları bunları yaşadı da ona rağmen neler başardı arabeskliğine girişmek en son istediğim şey. Çünkü tecavüz gibi bir gerçeği böylesine netlikle yüzümüze vururken diğer yandan “So I must get out of this (ve bundan kurtulmalıyım)” diyerek umut da aşılayan, yaşamında da bunu sürdüren böylesine güçlü bir insan, sadece kadınlara değil erkeklere de yaşama sevincine dair çok güzel şeyler öğütler gibi…

Aslına bakarsanız kendi sözcükleri ile zaten yeterince güzel özetlemiş:

"I really do feel as though I was psychologically mutilated that night and that now I'm trying to put the pieces back together again. Through love, not hatred. And through my music. My strength has been to open again, to life, and my victory is the fact that, despite it all, I kept alive my vulnerability".

NOT: Hayatım boyunca belli gruplara takıp yıllar yıllar boyunca onların şarkısını dinledim, en ince detayına kadar öğrendim. O kadar çok dinledim ki kendimden sıkıldım. Ama yine de vazgeçemedim bu muhafazakarlığımdan. O yüzden bir müzik eleştirmeniymişim gibi yazmıyorum tüm bunları. Müziği, asla sürekli takip edilmesi gereken bir olgu gibi algılamadım. Yeni neler çıkmış beni hiç ilgilendirmedi. Dikkatimi çekmeye değdiğini sandığım ne varsa çekti, onları hatmettim, paylaştım. Müziği çok daha iyi araştıran, yorumlayan bir dolu insan var. O nedenle bu listelerin son derece kişisel olduğunu hatırlatmak isterim.

*Yazının başındaki resim için Diren Ayhan'a teşekkürler.

By Gand

ANAHTAR DELİĞİNDEN TESPİTLER – 4: GİDENLERİN ARDINDAN

2009-07-06T22:50:00.009+02:00

Çocukken dinlediğimiz masallardan Yeşilçam filmlerine, Hollywood klasiklerine kadar eskiden “mutlu son” bir olmazsa olmazken şimdilerde “mutsuz son” ya da en azından başkahramanın ölmesi bir zorunlulukmuş gibi. Neslimiz kadar ölümle hesaplaşan bir nesil daha olmuş mudur merak ediyorum. Okuduğum romanlardan kaçı ölümle bitiyor, kaç şarkıda ölümden sözediliyor diye düşündüğümde aklıma onlarca isim geliyor.

Apolitikliğin en sık rastlanan salgınlardan bile daha yaygın olduğu bir çağda yaşamanın bir sonucu mudur emin değilim ama, sanki hepimizin kafasında bir yerlerde ölümün acılarımızın panzehiri, alternatifiymiş gibi durduğunu gözlemliyorum.

“Dayanamadığım noktada ölürüm” mü diyoruz? “Ucunda ölüm yok ya!” mı? Yoksa “En kötü ihtimalle ölürüm” mü?

Bireyselleşmenin suyunun çıkıp anormal bir yabancılaşmaya dönüştüğü dünya toplumunda bireysel bir seçim olan intiharın yaygınlaşması doğal bir sonuç olsa gerek. Yine de kendimize haksızlık ediyoruz gibi geliyor.

80 sonrası nesillerin psikolojisini en güzel anlatan filmlerden biri olan Donnie Darko da söylendiği gibi “Her canlı yalnız ölür. (Every living creature dies alone.)” Ama yalnızlığa, karanlığa ve hatta ölüme kodlanmak yazgımız değil. Doğal hiç değil. Yaşayan her canlının ortak kaderi diye bir şey varsa eğer, bu yalnızca yaşamaktır. Doğumumuzun anlamı olsa olsa yaşamaktır.

İnsan sosyal bir varlık olduğuna göre, birey olmak değil de bunu eksik yorumlayıp yalnızlaşma bizim kaybolmamızı getirecektir. Yalnızlığa/karanlığa odaklanmaktansa yaşama(ya) odaklandığımızda varacağımız sonucun “birlikteliğin güzelliği” olduğuna inanıyorum. Bu hal, farklı formlarda vücut bulabilir. Cemaatten bireyleşmeye keskin bir geçiş yapan dünyada (özellikle de doğu toplumlarında), her alt birime (ülke toplumları) uyacak bir formül belirlemeye kalkışmak, eski ideologların yaptığı hatalardan ders almamak olurdu. Toplumsal hareketler evrimleşerek olgunlaştığına göre bu yeni filiz veren ve maalesef ölüme odaklı topluma, evrilmesi için bir şans vermek gerekir. Elbet yabacılaşmanın esiri bu nesil de tek başına hiç olduğunu anlayacaktır. Hepimiz aynı suda boğuluyoruz, dışa vurmasak da hepimiz yalnız doğduğumuzu ve yalnız öleceğimizi biliyoruz. Bu iki olgunun arasında duran ve adına yaşam denen o muhteşem yolda birbirimize verdiklerimizle yetinip dalgalara karşı birlikte durduğumuzu elbet farkedeceğizdir. Bir bakış, inceden duygulu bir ses tonu, küçük bir hediyenin aslında ne kadar büyük anlamlar taşıdığının ayırdına varacağızdır. Hepsi zaman meselesi...

Sonuç olarak, doğada fiziksel açıdan en zayıf yaratıklar olan insanoğlu, ancak bir arada olduğumuzda varolabiliyoruz. Yalnızlık kaçınılmaz, olmazsa olmaz değil. Yalnızlık, toplum denen tek vücuttan ayrı da bir varlığımız olduğunu hatırlatmak için gereken molalar sadece.

Sen yoksan bir eksiğiz...

VE KALANLARA...

Karasahil Sanatoryumu
30 Aralık 1985

By Gand

ÇEKME KASET: FİLM MÜZİKLERİ

2009-06-05T00:22:00.044+02:00

Olmazsa olmaz kaset. Bunca sene bir dolu film izleyip, arada müzikleri farkedip filmin bitmesinin ardından hemen müzikleri bulmak en büyük keyiflerden biri olagelmiştir. Ama öyle her filmin müziğini araştırıp bulmak gibi değil. İşin keyfi, herhangi bir filmde konuyu-anafikri anlarken aradan kaydadeğer şarkıları da bulup çıkarmaktadır. O şarkılar birkaç saniye bile duyulsalar kendilerini hisettirirler zaten. Bir süre sonra müzik filmin önüne bile geçebilir.

Liste uzadıkça uzadı, karıştıkça karıştı. 120’lik kasetimizi alıyoruz ve dualar etmeye başlıyoruz sığsın diye. Olmadı Film Müzikleri I, Film Müzikleri II diye iki kaset yaparız, nedir yani…

Şarkıları dinlemeden bu listeden kaset yapayım demeyiniz. Tarzların karmaşasından beyniniz süngere döner, siz ambale olursunuz. Öyle ünlenmiş film müziklerinin bir çoğu da yoktur bu listede muhtemelen. Buna da şaşırmayın.

Eveeeet, gerekli önlemleri alıp reklamın iyisi kötüsü olmaz cinsinden tavsiyelerimizi sıraladıktan sonra işe koyulalım.

ÇİNGENELER ZAMANI
GORAN BREGOVIC – Ederlezi (4:56): Bir numaraya bundan başkasını koyamazdım. Hangi şarkı bu denli çok çalınıp hala bu denli etkili oldu ki? Ah bir de ne anlattığını anlasak :)

KORO
BRUNO COULAIS – Les Choristes (1:32): İsviçreli bilim insanlarınca kanıtlanan müziğin iyileştirici etkisini belki en çok Harlem sokaklarında uygulamalı olarak gördük. Fransa’nın kırsalında bir yatılı okuldaki kimsesiz çocukların müzikle yoğruluşunun bu sevimli hikayesi Bruno’nun müzikleri olmasa belki sıradan bir genç filmi olmaktan öteye gitmezdi. Filmin güzel ve sevimli konusunun yanı sıra bestelerin, solistlerin ve koronun sevimliliği “keyifli seyir” denen durumun tercümesi oluyor.
Filmi izlerken en çok bu çocukların nasıl bu kadar güzel şarkı söyleyebildiğine şaşmıştım. Sonradan öğrendim ki çoğu eğitimli olan bu çocuklar ciddi bir elemeden geçirilerek seçilmişler.
Tüm soundtrack ışıl ışıl parlıyor. Ama ben yine de soundtrackin main theme’i olan ezginin bu en sade versiyonunu seçiyorum kasetimiz için…

YÜZÜKLERİN EFENDİSİ
ENYA – May It Be(3:32): Solist kadın’ın büyüleyici elfvari sesi ile destansı yüzük hikayesi unutulmaz olmuş. Bu şarkı olmasa, “Blind Guardian’sız Yüzükler filmi mi olurmuş, peh!” diye dövünür dururdum.

AMELIE
YANN TIERSEN - Comptine D'une Autre Été L'ap (2:20): Yann Tiersen’in soundtracklarinin her biri dinlenmeye değerdir. Ama en çok aklıma geleni koymakla yetiniyorum. Filmin başında Amelie hakkındaki sözlerinin sonuna gelirken kısaca kristal adamı da tanıtır. Bu sırada Amelie elinde bir şeyle uğraşırken pencereden kristal adamı izlemektedir. Kristal adam yine aynı tabloyu resmetmektedir. Şarkı biter, film başlar…
Ürkek Amelie’nin hayatında en anlamlı değişikliği yapan bu adamla soundtrackin bu güzel şarkısının çakışması ayrı bir keyif vermiştir.

KARA KEDİ AK KEDİ
GORAN BREGOVIC – Bubamara (Vivaldi Version) (2:36): Ne yalan söyleyeyim filmi izlemedim. Ama zaten güzel olan bu şarkının yaylıların hüneri ile daha da güzelleşmiş versiyonunu dinlemek ayrı bir keyif.

KUŞLAR KANATLI UYGARLIK
NICK CAVE – To Be By Your Side (4:04): Bruno’dan incilerle devam ediyoruz. Bir adam farklı tarzlarda nasıl bu kadar güzel şarkı yapar tahayyül edemiyorum. Nick Cave’in çok doğal, en ufak kasılmayan vokali, yaylılar, değişik ritm atan vurmalı ve ara ara duyulan kuş sesleri ile insan kendini göçmen kuşların kanatlarında denizleri aşarken buluveriyor.

For I know one thing,
Love comes on a wing,
For tonight I will be by your side,
But tomorrow I will fly.

BRUNO COULAIS – The Return of Cranes (2:35): Bruno’ya torpil geçmiyorum. Hayır, yok böyle bir şey. Sadece anlamıyorum, bir adam fransız tarzı çok sesli müzikten, klasik batı popuna ve ardından hiç utanmadan Balkan müziğine nasıl el atıp da böyle güzel besteler yapabilir? Nesin sen be adam, kendine gel diye omuzlarından tutup silkeleyesim geliyor deyyusu. Evet bu şarkı da Balkan folku tarzında. Yanık sesli ablalar tiz tonlardan söylerken obua/klarnet gibi enstrümanlar, psikato tekniği ile yaylılar ve tabi ki kuşlar eşlik ediyor.
Balkan müziğini seviyorsanız bunu da mutlaka dinleyin derim.

DONNIE DARKO
GARY JULES – Mad World (3:09): Bu şarkı üzerine koca bir yazı yazmışlığımız olduğuna göre daha fazla söze gerek yok.

V FOR VENDETTA
TCHAIKOVSKY -1812 Overture (15:29): Bu kadar uzun soundtrack şarkısı mı olur demeyin. Filmin soundtrackine, bu en vurucu eseri koymamışlar, ben de orjinalini aldım listeye ne yapayım. Aslında sırf V ile Evey’nin dans sahnesi için Julie London’ın Cry Me A River’ını alacaktım ama sonra, filmin müziklerini hiç de beğenmediğimi hatırlayıp, bence filme en uygun olan, V’nin Madame Justice’i bombaladığı sahnede tüm Londra’ya verdiği müziği listeye almaya karar verdim. Bu beste, Napolyon’un Rusya’ya yaptığı ve başarısızlıkla sonuçlanan 1812 saldırısı üzerine yazılmış.

PRIDE AND PREJUDICE*
DARIO MARIENELLI** - A Postcard to Henry Purcell (2:41) : Yemişim filmini, Jane Austen bir harika diyecekken, salt bu beste ve 2005 yapımı film versiyonundaki yorumu neredeyse filmin bile önüne geçiyor… Bay Darcy ile Liz’in etkileyici dans sahnesinde baştan sona çalar…
* Türkçe çevirisinden hazzetmediğimde orjinal adı ile bıraktım.
** Henry Purcell’ın bestesi Dario Marienelli tarafından düzenlenmiş.

SACCO VE VANZETTI
ENNIO MORRICONE&JOAN BAEZ - The Ballad Of Sacco And Vanzetti, Part 1 : İki İtalyan anarşistin ABD’de nasıl asıldığının gerçek hikayesini anlatan bu dokunaklı filmin Ennio Morricone’nın müthiş besteleri ve Joan Baez’in büyüleyici sesiyle taçlanan soundtrackinden bir şarkı koymak kaçınılmazdı.

The step is hard that tears away the roots
And says goodbye to friends and family
The fathers and the mothers weep
The children cannot comprehend
But when there is a promised land
The brave will go and others follow
The beauty of the human spirit
Is the will to try our dreams
And so the masses teemed across the ocean
To a land of peace and hope
But no one heard a voice or saw a light
As they were tumbled onto shore
And none was welcomed by the echo of the phrase
"I lift my lamp beside the golden door."

SON MOHİKAN
TREVOR JONES - Last Of Mohicans Theme (3:59): Ennio Moricone zat-ı şahanelerinden bir şaheser daha. Basit, akılda kalıcı ama unutulmaz bir melodi. Ortaokulda elimizde yelpazelerle bu şarkı eşliğinde 19 Mayıs gösterisi yapmışlığımız vardır. O kadar ayağa düşmüş yani…

CESUR YÜREK
JAMES HORNER – Braveheart Theme (1:34): Bir Son Mohikan bir de bu. Muhtemelen basit ezgiler olmasından, yurdum sokaklarında, 19 Mayıs/23 Nisan gösterilerinde, işte müzik olan her yerde Serdar Ortaç’ın çalınma rekorları ile yarışırlar. Ama güzel midir, güzeldir yahu… yine de güzeldir

SCHINDLER’İN LİSTESİ
JOHN WILLIAMS – Schindler’s List Theme (Violin Solo) (4:12): Filmi de müziğini de pek bir popülist bulurum. O son sahne “yüzüğümü, arabamı da satar daha çok Yahudi kurtarırdım” sözleri tam Çağan Irmak duygu sömürüsüdür. Müzik de bir o kadar basit ve malesef etkileyicidir. Bunu dinleyip de intihara kalkışanları duymuşluğum vardır. Buna kadar şarkı yok sanki…

BİR RÜYA İÇİN AĞIT*
CLINT MANSELL – Requiem For A Dream Summer Overture (2:34): Ömrümde görüğüm en depresif film. Karamsarlıktan başka bir şey anlatmaz. Aynen müziği gibi. Gene de seviyoruz işte, ne varsa… Sevenleri çokmuş ki theme “Da Vinci Şifresi”nden “Ben Efsaneyim”e ve hatta inanmazsınız Yüzüklerin Efendisi’ne kadar bir dolu filmde yeniden yorumlanıp kullanılmış. Yüzüklerin Efendisi’ndeki hali (Requiem For A Tower) de ayrı bir güzeldir.
* Birebir çeviri olduğu halde filmi Türkçe ismi ile anan bir insana daha rastlamış değilim. O yüzden orjinal adını da hatırlartayım: Requiem For A Dream

SAKINCALI DÜŞÜNCELER
COOLIO – Gangsta’s Paradise (4:00): Stevie Wonder’ın Pastime Paradise’ının zamane-şahane yorumu. Fırat Dopal’a göre Donnie Darko’da Mad World ne ise bu şarkı da benim için öyledir. Yani ortakarar bir filmi güzelleştiren nefis şarkı. Klasikleşmiş pop melodilerinin R&B ya da rap şarkıcılarınca yapılan yorumlarının en güzel örneği olsa gerek. Sözler de filmle çok güzel örtüşüyor. Tarz kelalaka olsa da bu şarkı bu kasete girer.

8 MİL
EMINEM –Lose Yourself (5:31): Eminem’in hayatından esinlenerek yapılan filmin son sahnesinde önce piyano, ardından gitarla giren şarkı, anında algılarımı açmıştı. Tarz olarak benden çok uzak olsa da Eminem’in şarkılarında hep sevdiğim bir taraf oluyor: Melodikliği ve gerçek enstrümanlar kullanması… Eminem’in en güzel şarkısı olmakla yetinmez, sözlerde de döktürür…

CAHİL PERİLER
ANONİM – Birdenbire (2:01): Filmin hayatı umursamaz rahatlığının müziğin ruhu ve şiirin büyüsüyle anlatıldığı şarkı. Sözleri Ferzan Özpetek ve Andrea Guerra yazmış. Müzik ise anonim olup yine Andrea Guerra tarafından aranje edilmiş.

ÖZEL BİR KADIN
ROY ORBISON – Pretty Woman (2:58): Filmi izleyeli 15 sene olmuştur belki. O zamanki ergenlik haliyle pek bir büyülenmiştik. Şimdi ara ara görüntüler geçer çeşitli yerlerde de, 80’ler demodeliği gözüme çarpar Julia Roberts ve Richard Gere’ın hallerinde. Şarkı, filmden daha unutulmazdır, orası kesin…

TRAINSPOTTING*
LOU REED – Perfect Day (3:44): Şarkıyı her duyduğumda Mark Renton karakterinin eroini çekip kırmızı halı üzerinde mezara gömülür gibi olması ve ardından dışarı sürüklenmesi sırasında merdivenlerden paldır küldür indirilişine rağmen (vücudunda merdivene çarpmadığı uzuv kalmamıştır yahu) umursamazlığı rahatlığı… Tam bir serseri/esrik filmi/şarkısı…
* Bu filmin isminin Türkçe’sini hiç duymadım. Bilen varsa aydınlatabilir.

VANILLA SKY*
REM – All The Right Friends (3:03): Hollywood versiyonu Vanilla Sky’ın çıktığı sırada Radyo Odtü’de bir kez çalmıştı şarkı. REM’i -tutku düzeyinde olmasa da- sevdiğimden anında tanımıştım. Ama en çok da şarkının “I don’t wanna be with you anymore” kısmı ve yol şarkısı modundaki rahat rifleri hoşuma gitmişti. Gel gör ki, şarkıyı bulmak için aylarca beklemem gerekti. Zira film yeni çıkmıştı, ortada ne soundtrack ne de download edilecek bir ortam vardı. Bu süreçte sırf şarkıyı dinlemek için filmde çılgınlar gibi araştırma yapmıştım. İşin komik tarafı, şarkıyı filmde bulmak da bir o kadar zor olmuştu. Zira filmin başlarında bir sahnede Tom Cruise’un arabada arkadaşı ile konuşmaya başlamasından hemen önce, sadece bir kaç saniyeliğine, radyodan çalıyordu. Ardından da ses kısılıyor, bir şey duyulmuyordu…
* Ben bilmen, beyim bilir.

ALİ
SALIF KEITA – Tomorrow (5:11): Daha önce yazılanlardan.

LEON
STING – Shape of My Heart (4:43): Neredeyse unutuyordum! Winampin shuffleı sağolsun, bir anda Sting çalmaya başlayınca Leon ve çiçeği, ah bir de Mathilda’nın sevilesi ağlak yüzü aklıma geldi. Filmin hangi sahnesinde çalıyordu şimdi hatırlamıyorum. Ama filmin en çarpıcı sahnelerini gözümün önüne hızlı flaşbekler halinde getirmeye yetiyor bu şarkı. Ah Gary Oldman, sen ne şahane bir oyuncusun ki hala seni görünce sinirlerim bozuluyor. Beethoven’ı canlandırmış olman bile yetmiyor Leon’da yarattığın tiksintiyi silmeye. Hoş, Beethoven da pek sevimli bir insan değil ya neyse…

IMMORTAL BELOVED*
BEETHOVEN – Ayışığı Sonatı (2:05): Yıllar yıllar önce televizyonda izlediğim bir filmden aklımda kalan sahnede küçük Beethoven babasının rutin akşam dayağından kaçıp bir göle gider. Üzerinde o dönemin bol beyaz gömleği, göle uzanır. Gecedir. Gökyüzü bulutsuz… Göle yansır tüm yıldızlar. Kamera yukardan çekmeye başlar. Simsiyah gökyüzü ve yıldız pırıltılarının arasında huzurla uzanan bir Beethoven ve Ayışığı Sonatı çalmaya başlar… Kamera gittikçe uzaklaşır…

Bu sahne hangi filme aitti bilmiyorum. Ama Ayışığı Sonatı ile ilgili bulabildiğim tek sahne, Immortal Beloved’da Beethoven yeni bir pianoyu denerken onu gizlice izleyen kişilerce sağır olduğunun anlaşılması ve sonrasındaki tartışma oldu. Bestenin hüznüne istinaden, neşeli bir sahne bulmayı beklemiyordum zaten.
Bu tip filmlerde en sevdiğim yön, Olimpos’un tarılarıymışçasına tapındığımız “büyük” insanların da ne kadar insan olduğunu hatırlatmasıdır.
* Ben var bilmemek, aydınlatılmayı beklemek…

AMADEUS
MOZART – REQUIEM (…): Mozart’ın renkli kişiliğini başarıyla anlattıkları bu eğlenceli filmde Requiem’in bestelenişi süreci ve Salieri’nin rolü çok güzel kurgulanmış. Hikaye’nin gerçekliği tartışılır. Ama aynı anda güzel müzik dinleyeyim, bolca güleyim derseniz mutlaka izlenmesi gereken bir film.

BARDA
ÜÇ NOKTA BİR – Dediler ki (4:00): Üç Nokta Bir’in ülkece tanındığı şarkı oldu. Genel olarak grubu çok bilmem ama bu şarkı ün kazanmayı haketti.

Dediler ki umut sürer
İnsanları seversen eğer

Mutlu olmak için
Mutlu etmek yeter dediler

SELVİ BOYLUM AL YAZMALIM
CAHİT BERKAY - Tema (4:44): Filmiyle müziğiyle toplumumuzda bıraktığı etki, değerini kendi kendine kanıtlıyor. Ne desem boş olacak.

VİZONTELE TUUBA
KARDEŞ TÜRKÜLER – Denize Yakılan Türkü(2:58) Listemizdeki kel alaka şarkılardan da anlaşıldığı üzere benden dicey micey olmaz. Her tür kayırma, torpil bende mevcut. Neyse, konumuza dönelim. Kardeş türkülerin kaliteli vokalleri ve düzenlemesi ile yepyeni bir türkü katılmış kültürümüze. Sözler Yılmaz Erdoğan’a ait.
...

Yine tembellik ettim, ne zamanlamaya baktım ne de şarkı sıralamasının uyumuna. Bir de onlara girişsem 1 ay daha yazamayacaktım. Artık idare edeceksiniz ya da benim gibi üşenmeyeceksiniz işin djlik kısmını siz yapacaksınız.

Benim listem budur. Arada unuttuğum, henüz hiç dinlemeyip günün birinde aşık olacağım ne şarkılar vardır kimbilir. O şarkıları günyüzüne çıkarmak da okurlara düşüyor...

By Gand

ÇEKME KASET: YOL ŞARKILARI

2009-05-09T13:00:00.003+02:00

Artık yaşlanıyor muyuz nedir, son zamanlarda “Ahh ah, eskiden kasetler vardı. Bir albümü alırdın, baştan sona dinler, her şarkıyı sevmesen de albümün ne olduğu hakkında bir fikre sahip olurdun.” diye nostalji yapmaya başladık. Ama kaset döneminin en unutulmaz tarafı, orijinal albümü ancak Akmar, Hayri Müzik gibi yerlerde bulabilmemiz, oraların da öğrenci cebi için ateş pahası olması hasebiyle alınmak istenen albümlerin sağlam bir örgütlenme ile farklı kişilerce alınması, daha sonra da değiş tokuş yöntemi ile çoğaltılması idi. Korsancılık kanımızda var…

Hatırlıyorum da, çekme kasetler bir kültürdü. Raks’ından Maxell’ine, şimdi bazıları cd markası olan bir dolu marka vardı. 30’luk, 60’lık, 75’lik, 90’lık… Silver, gold, black gibi kayıt kalitesine göre bir dolu adları vardı. Hangisi daha kaliteli kayıt yapıyor hiçbir zaman karar verememiştim.

Kaset döneminin kapanmaya başladığı, mp3 bile çalan cd playerların taa Amerikalardan getirtildiği dönemde hiç unutmam, bilgisayarımdaki 40 gb’lık mp3’lerle övünür dururdum da cd playerım olmadığı için onları dışarıda dinleyememenin acısını çekerdim. Sonra bir gün rüyamda mı gördüm nedir, evdeki bilimum jakları ucuca bağlayıp eski model müzik seti ile bilgisayar arasında bir şekilde bağlantı kurmuştum ve mp3’leri kasete çekmeyi başarmıştım. Dünyalar benim olmuştu. Bağlantıyı nasıl kurduğumu hatırlamaya çalışayım: Arkadaştan alınma elektro gitarı, amfi olmayınca müzik setine bağlamak için, bir tarafı gitar jakının girebileceği şekilde dişi, diğer tarafı eski model müzik setinin “aux”una uygun (bu ne demek bilmiyorum ama gitarı müzik setine bağlayınca, aux seçeneği ile sesi müzik seti hoparlöründen çıkıyordu) çift audio erkek jack olan bir kablo yaptırmıştım Ankara Ulus’taki elektronikçilere. Ayrıca bilgisayardan ses çıkışı alınabilecek bir kablo daha vardı (işte bu kablo nerden çıkmıştı onu hiç hatırlamıyorum) ve sonuç itibariyle toplamda 3 kabloyu birleştirerek öğrenci kesesine uygun mp3 playerımı yaratmıştım. Gerçi winampta bir liste hazırlayıp kasede çekmek saatler alıyordu ama olsun. İlk mp3 playerımı alana kadar uzun bir süre idare etti. Babam da "Kızım, manyak mısın?" dercesine bakmıştı bu Mac Gyver düzeneğini görünce, ama ben kendimi Einstein gibi hissediyordum o sırada.

Evet, şimdi 60’lik silver Maxellimizi alıyoruz ve ilk kasedimizi doldurmaya başlıyoruz. Yalnız hatırlatmak isterim, bu şarkılar yolcu değil şoför şarkılarıdır. Mekan da öyle üstü açık 64 model Chevrolet ile çölde dümdüz bir yol değildir. Olsun olsun Fiat marka dizel Albea ile en iyi ihtimal İç Anadolu’nun buğday tarlası manzaralı düzlükleri:

YOL ŞARKILARI

A YÜZÜ

1. MEGADETH – Symphony of Destruction (4:02): Cın cın cın, cın cın cın, cın cın cın, cın cın cın the world starts to rumble (böyle yazınca bi şeye benzemedi, bilenler anladı) Hız: 110-150 km/saat arası

2. METALLICA – Broken, Beat & Scarred (6:25): Yol şarkısı deyince şöyle cın cın gitar rifi olmazsa olmaz. Öyle power metal de olmaz. Onlar at binerken dinlenir. Trash gruplarının eskilerinden, yol şarkısı ünvanını hak edecek yüzlerce çıkar belki ama listeye yeni şarkılar eklemek de kaçınılmaz. Metallica’nın son albümünden en(belki de tek) sağlam şarkı olarak BBS olmazsa olmaz… Hız: 140 km/saat

3. SCORPIONS & BERLİN FİLARMONİ – Hurricane (6:04): İtiraf ediyorum, keman sevdam ve 25,5.’uncu saniyedeki keman cın cınları için bu şarkıyı listeye aldım. Ama yani tadından yenmiyo… Hız: Yol mol bahane, müzik şahane…

4. WASP – Wild Child (5:12): Genel cın cın rif havasına uymasa da sırf davulları ve Blackie Lawless’ın yırtık sesi için bu şarkı bu kasedi hak eder… Hız: 120 km/saat

5. MEGADETH – Countdown to Extinction (4:16): Nakaratta gerideki 10 notalık gitar solo için değmez mi… Hız: 150 km/saat

B YÜZÜ

1. DIABLO SWING ORCHESTRA – Balrog Boogie (3:53): Yol dümdüz uzuyordur ve artık gözler ağırlaşıyordur. Bir anda Balrog Boogie zilleriyle, baslarıyla girer ve 16. saniyede olay kopar. Şoför o anda zıplayarak kendine gelir, direksiyonu döverek ritm tutar ve 58. saniyede vokalle birlikte çığlık atarak yolu pek de görmeden devam eder. Hız: 80 km/saat

2. HAGGARD – Per Aspera Ad Astra (6:40): 16. saniyedeki atak ile şoförün kafa sallamaya başlamayacağını umalım da kaza bela olmasın akşam akşam… Hız: 120 km

3. VEGA – K9 (3:51): Bu albümü ilk dinlediğimde “Vay be! Tam yol şarkısı.” demişliğimden kelli, Vega’nın en sıkı şarkısı kasetteki yerini alır. Hız: 110-150 km/saat arası değişiyor.

4. BULUTSUZLUK ÖZLEMİ – Yine Düştük Yollara (6:04): Kasedin olmazsa olmazı. BÖ, BÖ olalı böyle şarkı yapmadı. Yolumuz Konya ovasından Olimpos’a döndü bir anda. Toroslardan Antalya’ya doğru inen, iki yanı çamlık o muhteşem yoldayız şimdi. (Ve akla o anda gelir: Ah bir de Güneye Giderken olsaymış şu kasette...) Hız: Keyif km/saat

5. DIO – Don’t Talk to Strangers (4:55): Karışık kasetler hazırlanırken hep bir falso olur. Çok sevdiğim bu şarkıyı muhtemelen Dio hazretlerine ayıp olmasın diye koymuşumdur. Tamam, gazdır, rifler şahanedir ama ne bileyim, sound mu eksik kaldı, ses mi fazla yırtıcı… Hız: Tırıs tırıs km/saat

6. BLIND GUARDIAN – Mirror Mirror (5:05): Şarkı dinleyeyim, yolun tadını çıkarayım derken saat epey geç olmuştur. Artık gidilecek yere varılmalıdır. Evet, pratikte Albea ile bu hıza ulaşmak oldukça zor. Yol şarkıları kasedine hafif geldi bu araba… Ama ne yapalım, çıkacağız o hıza. Şarkı öyle emrediyor. Hız: 170 km

İki yüzden birinin son şarkısı kesin yarım kaldı. Oldum olası tutturamam şu hesabı, saniyeden şaşar… 75’lik kasete çekseydim keşke…

Sizin yol şarkılarınızı da bilmek isteriz...

By Gand

ANAHTAR DELİĞİNDEN TESPİTLER - 3: KARANLIĞA ÖVGÜ

2009-05-05T23:53:00.000+02:00

Geceyarısı, tüm ajanlar ve insanüstü tayfa dışarı çıkar ve kendilerinden daha çok şey bilenleri toplar.
Bob Dylan

Karanlığın bir büyüsü vardır: İnsanları, görmek istediğiniz şekle, anları yaşamak istediğiniz hale sokar.

Tüm kusurları gizler: Yüzdeki çirkin bir ben, eğri bir burun; başkalarıyla paylaşılmak istenmeyen ama sırf gece olduğu için ve belki de biraz alkolden dolayı dışavuran duygular; gömlekte bir leke, çorapta kaçık; gözde seyirme, bacaklarda stresten kaynaklı titreme…

Zamandan bağımsızdır: Sorumlulukların sırası, acelesi yoktur. Hatta bir eğlence sözü dışında sorumluluk da pek olmaz.

Demokrasinin nesiller boyu yerleştiği bir memlekette iseniz, karanlık bu denli önemli olmaz. Basbaya aydınlık bir pubda, bağıra çağıra sistem/hükümet vb. eleştirileri fütursuzca yapmak sıradandır ve hatta kitlelerin afyonudur buralarda. Ama bireyin bastırıldığı, farklılıkların ucube muamelesi gördüğü bir toplumda iseniz, karanlık özgürlükle şen bir dans eder gibidir. Gündüz yaşanılamayanların acısını çıkartırcasına her şey daha abartılı boyutlarda yaşanabilir. Kahkahaların desibeli daha yüksek, vücut dili daha geniş bir eksende ve hatta düşünceler bile daha bir hayalperest…

Sarhoş olmak yalnız kimyasal değil psikolojik de bir durumdur. Eminim en sağlam içicilerin bile 2 birada sarhoş olmuşluğu vardır. Yeter ki sarhoş olunmak istensin… Gece ve alkolün büyülü birlikteliği ile özgürlük hissi bir araya geldiğinde, insan, kara toprağı bir yumrukta yere serebileceğini bile hisseder. Bu yüzden olsa gerek “hiiiieeeyyyttt” diye delikanlı naralarının en çok meyhanelerde duyulması ya da en utangaç insanların bile alkol ve gece çiftinin ortasında kalınca saçılıp dökülmesi.

Her aşırı beğeninin ardında bir bilinçaltı canavarcığının yattığını hissederim. O, tırtıkladığı tünellerde kıpırdadıkça, onun antitezine olan tutku da artar insanda ister istemez. O yüzden düşünmeden edemiyorum, 9-6 yollarında bir zincir olmasaydı boğazımızda, gece bunca değerli olur muydu diye…

By Gand

ALMORA: KIYAMET SENFONİSİ

2009-04-29T12:40:00.003+02:00

Türkiye’de rock/metal piyasası yıllar geçtikçe daha çok hareketleniyor. Bir dolu yeni grup bilindik tarzlarda, bir o kadarı da kendine has tarzında dinlenesi şarkılar besteliyor. Senfonik ya da senfonik öğelerin kullanıldığı besteler yapan gruplar da rock ve metalin yükselişi ile ortaya çıktı. Türkiye için oldukça iddialı sayılacak bu tarzda şimdiye kadar dikkatimi çeken tek albüm Knight Errant’ın KE albümüdür. Yıllar yıllar sonra bir albüm daha çıktı ki yapanın eline koluna, beynine, kulağına, sesine işte her bir şeyine sağlık demekten kendimi alamıyorum.

Her sanatçının bir olgunluk çağı olduğunu ve en lezzetli meyvelerini de bu çağda verdiğini düşünürüm. Kıyamet Senfonisi de Almora için öyle olmuş sanırım. Bir orta doğu ülkesi (kime göre neye göre) olarak beslendiğimiz envai çeşit müzikten ortaya orijinal bir tarz çıkarmak uzaktan çok kolaymış gibi görünse de bu kafa karışıklığıyla hakkaten zor olsa gerek ki senfonik yapayım derken dokuz sekizlik bir ritmin şarkının ortasında peydah olması; süzme batı müziği tarzı bir şarkıda vokalin istemsizce komalı seslere kayması; kemanın istemsizce roman havasında çalınması (tamam, abartıyorum); Türkçe gibi zor bir dille estetik söz yazayım derken anlamı katletmek, anlam katayım derken söz-müzik ahengini kaybetmek; oldu olacak bir darbuka koyayım da orijinal olsun derken müziği hepten katletmek gibi bir dolu vahim deneme ile karşılaşıyoruz.

Ay Işığı Savaşçısı’nın koro bölümüyle Haggard’dır Therion’dur bilimum baba senfonik metal gruplarını, Sonbahar’ın back vokalleriyle Çalıkuşu dizisinin tema müziğini, Su Masalı ile Anadolu türkülerini, İyiler Siyah Giyer ile yurdum rock/metal gruplarını, Rüzgarın Kızı’nda 6:09’da başlayan final bölümü ile Pentagram’ın destansı şarkılarını ve tüm albüme kısmen hakim heavy metal riffleri ile pek doğal olarak Knight Errant’ı çağrıştırsa da (“da” dediğime bakmayın, insanoğlu benzetmeden anlayamaz) orijinal mi orijinal bir albüm ortaya koymuş Almora.

Sözler ise başlangıçta kulağa eğreti gelse de, dikkatli okuyunca fantastik-bilim kurgu dünyasından az biraz haberdar olan ve bu tarzda sözler yazan grupları daha önce dinlemiş herkesin kolaylıkla hazmedebileceği varoluşsal ve protest bir ruh halinden beslenmiş. İşin açığı sözlerde, örneğine rastlamadığım disütopik bir estetik var ki tadından yenmiyor.

İnsanoğlu görmüyor istemedikçe
Belki de kendi rüyasından korkuyor
Oysa ki kaybetse de tüm savaşları
İnandığı masallar kadar yaşıyor
-----------------------------------------
Bir gün gelir, biter bu hikaye
Rüyaların seni terk ettiğinde

Bol klavye ve buna uygun olarak yumuşak distortion tonları, şarkı isimlerinin çağrıştırdığı ay tozu/tılsım atmosferini oluşturmuş ve büyüleyici olmuş… Dinlerken Karanlığın Sol Eli’ndeki buz dağları ya da Küçük Prens’in yalnız gezegeni çağrıştı durdu… Yine de merak etmeden duramıyorum, bu albümde daha çok armoni ve kontrpuan kullanılsaydı, yani mesela vokalin arkasından sürekli vokalle aynı notaları basan klavye yerine vokali tamamlayan armonik notalar olsaydı; bol bol klavye yerine keman, flüt gibi senfonik metalin olmazsa olmaz enstrümanları çalıyor olsaydı nasıl bir şey ortaya çıkardı…

Dolunayın şarkısı cesaret! diyordu,
Vazgeçme diyordu yıldızlardan
Susturma kalbinin sesini
Unutma gökyüzü her yerde mavi

------------------------------------------------
Sonsuza kadar sürmez bu çirkin zafer,
Bu kıyamet senfonisi bir gün biter
Döner kırlangıçlar sürgün diyarlardan
Ve melekler de gün gelir elbet güler!Elbet güler!

İyiler Siyah Giyer’in sözlerini baştan sona kopyalamak gerekeceği için o şarkıyı, okurların araştırmacı kişiliğine bırakıyorum. Metalcilerin “siyah”la ilişkisini bu kadar güzel özetleyen bir yazı/şiir görmemiştim.

Vokalleri de unutmamak lazım. Sopranoların/tenorların Verdi’nin Macbeth’ini seslendirircesine ağdalı yorumları ya da eğitimsiz olmakla övünürken bu durumun tiz seslerdeki yırtınma halinden de kaçamayan vokallerden yavaş yavaş gına getirmeye başlamışken, son derece doğal tonlara pürüzsüz vibratolarla* temiz renkler katan kadın vokaller, Soner Canözer’in disütopik dünyalarının sirenlerinin sesi olmuş adeta.

Yukarıda dizdiğim övgülere rağmen, bu albümdeki hiçbir öğenin çok iddialı olduğunu, büyük izler bırakacağını, bu alanda devrimler yarattığını iddia edemem. Ama yalın bir iz bırakacağından şüphem yok.

Yazıda geçen bazı teknik kavramları da açıklayalım

*Vibrato: Enstrüman çalarken ya da şarkı söylerken telin ya da ses telinin titretilmesi ile dümdüz bir ses yerine titreşimli ses verilmesi

By Gand

SEAN PENN'E SAYGIYLA...

2009-04-26T00:27:00.011+02:00

There is a pleasure in the pathless woods,

There is a rapture on the lonely shore,

There is society, where none intrudes,

By the deep sea, and music in its roar:

I love not man the less, but Nature more,

From these our interviews, in which I steal

From all I may be, or have been before,

To mingle with the Universe, and feel

What I can ne'er express, yet cannot all conceal.

Lord Byron

MÜZİKTEN FİLME - 3: SİYA SİYABEND

2009-04-11T23:50:00.022+02:00

Konfiçyüs der ki “Yeni bir yere gittiğinizde o yerin kültürünü, kafa seviyesini, derinlikleri, sığlıkları anlamak için müziğini dinleyin. Müziğini dinlediğinizde o yerle ilgili her şeyi algılayacaksınız” der. Oysa İstanbul var ya, 72 milletin –biz öyle anlatıyoruz- 72 milletin geçtiği bir yer.

Fatih Akın’ın Crossing The Bridge, The Sound of İstanbul’u Siyasiyabend’in Bizon Murat’ının (bir lakap bir insanın sesini daha güzel anlatamazdı) bu sözleriyle açılır.

“Yani Zeki Müren’lerle Pink Floyd’ları aynı anda duyunca ne ondan zevk aldık ne ondan; en sonunda arayı bulduk.” der bir başka kişi.

Film, (küçük Türkiye) İstanbul’un müziğinin önemli bir kısmını örneklerle açıklayan, kurgusu ile film olmaya yaklaşmakla birlikte aslında sağlam bir belgesel; mekan seçiminden akustiğe, filme katkıda bulunan müzisyenlerin sıralamasından konuşmaların spontane içeriğine kadar türünün tek örneği bir çalışma olmuş. Eksiği gediği bulunur elbet (misal Brenna Mac Crimnon’a kadar daha niceleri vardı). Ama Fatih Akın’dan da daha fazla çalışılmış bir proje beklemek, O’nu O yapan kendiliğindenliğe gereksiz bir müdahaleden başka bir şey olmazdı. Adam takılmış işte, çok sevdiği Taksim’inde, az tanıdığı Türkiye’sinde kendi bildiği örneklerden yola çıkmış.

Filmin en güzel katkısı, sokak müzisyenliğini, aktivist bir yön katarak, derinleştiren, bir dolu demo çıkarıp da bunu bedavaya satan, sağda solda download edilsin diye yayınlayan Siya Siyabend’in tanınması olmuştur. Hayyam şarkısı ile “Şu cahillere bak, dünyanın sahibi onlar” derken Anadolu ozanları ile isyankar rockçılık arasında gidip gelen halleri insanın tüylerini ürperten cinstendi.

Filmden sonra birkaç konserleri oldu. Şanslıydım ki Ankara’daki ilk konserlerinde bulundum. Canlı performansları ile gruptaki her bir elemanın ne kadar iyi müzisyenler olduğunu algılamak zor olmadı. Vokalist Bizon Murat’ın her şarkıdan sonra “Eyvallah” deyip “E hadi, yok mu aranızda şarkı söyleyen, gitar çalan? Burada bizbizeyiz, gelin sahneye takılalım.” edaları pek bir kankaynatıcıydı.

Birkaç yıl sonraki Babylon konserlerinde Murat’ın pijamalı çıkması, bir dinleyici ile tartışmaya girişip konserde olduğunu unutması ilginçti. Filmin ilk yayınlandığı zamanlardaki hallerinden (en azından Murat’ın halinden), bir şeylerin değiştiği/kötü gittiği belli oluyordu. Umarım Ankaradaki halleri ile onları izlemek tekrar mümkün olur. Yaptığı müziği böylesine içine sindirmiş, bu kadar rahat doğaçlayabilen, yaşadığı toprakların kültürünü böylesine içselleştirirken rock gamlarından da şaşmayan müzisyenler bulmak imkansıza yakınken Siya Siyabend’in yokolduğunu görmek çok üzücü olur doğrusu. Ama yıllar sonra araştırınca gördüm ki resmi web sitesi yapmışlar; demek ki hala hayattalar…

Bir yanlarıyla Anadolu ozanı, bir yanlarıyla isyankar rockçı, bir yanlarıyla bağımlı, bir yanlarıyla doğaçlama, biraz Jim Morrison, biraz Bob Marley, biraz Aşık Veysel, biraz Ömer Hayam, biraz Picasso… vesaire vesaire…

İstiklal Caddesi’nde bizon gibi bir ses duyarsanız “cd’ler 20 lira” diye çığıran, bilin ki Siya Siyabend oralardadır.

Esin: Joe'nun sentez müzik 10laması

Not: Tam gaz devam ediyorlaramış:

"SELAMLAR KARDEŞLER,SİYASİYABEND KONSERİ -- 23 NİSAN 2009 TARİHİNDE ÇADIR BAR --BEŞİKTAŞ TA SAAT 22:22 DE....ÇADIR BAR BEŞİKTAŞ BALIK PAZARININ SIRASINDA ....TÜM KARDEŞLERİMİZİ BEKLERİZ...."

by Gand

ORPHANED LAND

2009-04-11T21:22:00.009+02:00

Evil Urge'ün kemansız da güzel bir şarkı olacağı aklıma gelmezdi. Eden Rabin'in klavyesi ve back vokalleri kemanın eksikliğini doldurulduğu gibi şarkının yeni ve muhteşem bir yorumunu ortaya çıkarmış. Yazık ki gruptan ayrıldı...

By Gand

DİSTOPYALAŞTIRAMADIKLARIMIZDAN MISINIZ?

2009-04-05T23:48:00.010+02:00

Televizyonda reklamlar: TV uydusu olmaksızın hayatının kararacağını söyleyen aileler, 5 yaş altı çocuklar için her şeyi ama her şeyi yapabilecekleri basit program ve klavyeler…

Şehrin daracık sokaklarına sıkıştırılmış ilköğretim okulları (çoğunun ne bahçesi ne de spor salonu var), gürültülü caddelerin ufacık köşelerinde uyduruk çocuk parkları, “lan lun” enflasyonist çocuk dizileri…

Aile kurumunun gerekliliği göreceli bir konu olsa da yaşadığımız dünyanın özünün aslında doğa olduğunu unutmamız an meselesi. İnsan nesli çoğaldıkça toprakla tanışıklığımız azalıyor. Gerçekliğimiz, insan yaratısı sanallıklar haline geliyor. Muhafazakar yaklaşımla bu durumun kendi sonumuzu hazırlamaktan başka bir şey olmadığını söylemek çok kolay. Belki de kabullenmek ve narsist insan nesli makinesinin yedek parçası olmak da güzel bir seçenektir. Yakında “çocuk yetiştirme çiftlikleri”ni görmek hiç de şaşırtıcı olmayacak. İlk denemeler, çocuk yuvaları ile yapılmıyor mu zaten… Çocuk çiftlikleri programlanmış insanlar yetiştirebileceği gibi ebeveyn mülkiyetçiliğinin sonunu getirerek kan bağı olmaksızın topluluk halinde yaşamayı da öğretebilir. Hangisinin gerçekleşeceği tamamen içeriğe ve tesadüflere kalmış.

Kısa bir giriş yapıp hevesi kursakta bıraktığım bu konunun açılımlarını aşağıdaki şaheserlerde/eserlerde bulabilirsiniz:
- 1984
- Mülksüzler
- Cesur Yeni Dünya
- Fahrenheit 451
- V for vendetta
- Watchmen

By Gand

KADINLARIN KURTULUŞU ERKEKLERİ DE ÖZGÜRLEŞTİRECEKTİR.

2009-03-08T18:24:00.019+01:00

Bugün sevdiğiniz kadınlara yarı fiyatına kozmetik ürünleri hediye etme günü. Bugün “tüm kadınlar çiçektir, çiçekler su ister.” günü. Bugün, her şeyin içinin boşaltıldığı bir dünyada toplumun, nedenini anlamak istemeksizin günah çıkarma günü. “Emekçi” kelimesi, günün adından çıkarılmış olsa da, derinlerde bir yerde sebep gayet iyi bilindiği için “Neden erkekler için bir gün yok?” sorusunu sormadan “Kadınlar günün kutlu olsun.” deme günü.

Artık bir çok yerde dile getiriliyor ama hala bilmeyen çok sayıda insan olduğu için, orijinal adı ile Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nün nasıl ortaya çıktığını özetleyecek olursak:

8 Mart 1857 tarihinde ABD’nin New York kentinde, çalışma koşullarının iyileştirilmesi için greve başlayan kadın işçiler, polisin saldırısının ardından fabrikaya kitlendiler. Daha sonra fabrikada çıkan yangından, barikatlar nedeniyle kaçamadılar ve bu vahim olay yaklaşık 130 kadın işçinin ölümü ile sonuçlandı.

26-27 Ağustos 1910 tarihinde Kopenhag’da gerçekleştirilen, 2. Enternasyonele bağlı Uluslararası Sosyalist Kadınlar Konferansı’nda Almanyalı sosyalist önder Clara Zetkin, “Uluslararası Kadınlar Günü” kutlanmasını önerdi ve öneri kabul edildi. Başlangıçta farklı tarihlerde, ama her zaman ilkbaharda kutlanan Kadınlar Günü 3. Uluslararası Kadın Konferansı’nda (1921-Moskova) 8 Mart olarak kesinleştirildi.

Türkiye’de ilk olarak 1921 yılında kutlanmaya başlanan gün, 1975 yılında sokağa taşındı. 1980 askeri darbesinden sonra tekrar 1984 yılından itibaren çeşitli kadın örgütleri tarafından kutlanmaya başlandı.

Başlarda salt sanayide kadın emeğine vurgu yapsa da, zamanla kadınların toplumsal yaşama her alandaki katkılarının ve ayrıca kadın haklarının hatırlatıldığı bir gün haline geldi. Kadınlar günü, kavramların içini boşaltmaya bayılan sermaye için bir ekmek kapısı haline gelse de, toplumsal bilinçlenme adına kadınların seslerini, kulaklarını tıkayanlara bile zamanla daha çok duyurmasında önemli katkısı olduğunu düşünüyorum.

Kadın haklarından bahsetmenin çoğu zaman “erkek düşmanlığı” vb. basit savunma mekanizmaları ile aşağılanarak yok sayılmaya çalışılması ve aslında toplumumuzda herkesin çok iyi bildiği halde kulak arkası etmeye çalıştığı gerçekleri çok uzağa gitmeden örnekleyelim:

Ankara’da yapılan bir araştırmada konuşulan kadınların,
· %90’ı kocalarının kendilerine psikolojik şiddet uygulayarak bağırdıklarını, hakaret ettiklerini, aşağıladıklarını, küfür ettiklerini;
· %40’ı kocalarının kendilerine fiziksel şiddet uygulayarak tokat, tekme, dayak, bıçak veya silahla saldırdıklarını;
· %15’i kocalarının kendilerini istemedikleri halde cinsel birleşmeye zorladıklarını belirttiler.

Açıyı biraz daha genişletirsek, Birleşmiş Milletlerin yaptığı araştırmalara göre:

Kadınlara yönelik şiddet dünyada en yaygın, ancak en az cezalandırılan suçtur.

Fuhuşa zorlanan ya da bunun için satılan kadınların sayısı yılda 700.000 ila 4.000.000 arasındadır. Cinsel kölelik düzeninden elde edilen kazançlar yılda tahminen on iki milyar dolardır.

Küresel olarak, on beş ile kırk beş yaş arası kadınlar, kanser, sıtma, trafik kazaları ve savaşlardan daha ziyade, erkek şiddetinin sonucu hayatını kaybetmekte veya sakatlanmaktadır.

En az üç kadından biri dövülmüş, cinsel ilişkiye zorlanmış ya da hayatı boyunca başka türlü suistimal edilmiştir (tecavüz, kötü davranış). Genellikle, suistimal eden kişi aileden bir üye ya da kadının tanıdığı bir kimsedir. Ev içi şiddet, bölge, kültür, etnik köken, eğitim, sınıf ve din ne olursa olsun kadınlara karşı en yaygın suistimal şeklidir.

Sistematik tecavüz yeryüzündeki birçok çatışmalarda bir terör silahı olarak kullanılmaktadır. Ruanda Soykırımı (1994) esnasında 250.000 ila 500.000 kadının tecavüze uğradığı tahmin edilmektedir.

Farklı kaynaklardan araştırmalara göre:

Hindistan’da yılda 5000 kadından daha fazlası kocaları tarafından öldürülmektedir.

Türkiye’de şiddete uğrayan kadınların %75’i eşi tarafından şiddete uğramaktadır.

Aslına bakarsanız belki bir de Erkekler Günü olmalı. Zira ataerkil toplumun bozuk psikolojisinden sıyrılmak, erkekler için çok daha zahmetli bir yol.

by Gand

SLUMS OF GOD

2009-03-08T02:31:00.021+01:00

Hindistan’da geçen ve beyaz ırktan bir tek oyuncunun bile oynamadığı bir film olduğunu duyup üstüne bir de zevkine güvenilen arkadaşlardan şiddetli referanslar alınca, kalktık gittik milyoner varoşköpeğini izlemeye. Yalnız referanslardan birinde “Tanrı Kent”i sevdiysen bunu da seversin gibi bir ibare geçince, o müthiş filmle kıyaslamamak imkansız hale geldi… (Pozitivist beyin işte; her şeyi ikiye kategorize et, sonra biri ak öteki kara olsun. Bu kadar basit.)

Cidade de Deus (City of God), Rio de Janeiro’nun kuzeyinde, bizzat devlet eliyle planlanmış bir nevi kentsel dönüşüm projesinin uygulandığı ve Rio’nun gecekondularının merkezden temizlenerek taşındığı bölgesi imiş. Bu ironik isimli yer 2002 yapımı aynı adlı filmde detayları ile anlatılmıştı. Ülkemizdeki gecekondu anlayışı ile dünyadakinin farkını bilirdik zaten. Bizde yıkım ekipleri mahalleye girebildiği gibi evleri de yıkar. “Her konuda birey olma sürecini tamamlamış bir toplum” olduğumuz için, her aile kendi evini taş ve sopa ile savunur. Kadınlarınsa tek savunması anaç feryatlarıdır. Ama sonuç hiç değişmez: Seçime kadar gecekondunu kur, seçimden sonra nasıl olsa yıkarız. Oysa gecekondusunu yıktırmak, hatta mahallene ekipleri sokmak, bir onur meselesidir Venezuella’da, Arjantin’de, Brezilya’da. Güney Amerikalılar Türkiye’li slumdogların hikayelerini hayretle dinler…

ABD slumlarının gerçeğinden, olur olmadık filmler sayesinde epey bir haberdardık. Her tür kaos ve krizin ABD’nin bir kaç katı şiddetle yaşandığı güney komşularındaki gerçeklerle ise yenice yükselen Güney Amerika’lı dahi yönetmenler sayesinde yüzleşmeye başladık. Uyuşturucudan bireysel silahlanmaya, yalnız deli cesareti olanın tutunabildiği bu yerlerin karanlık hikayelerinin muhtemelen sadece bir kısmı müthiş bir kurgu ile anlatışmıştı Tanrı Kent’te.

Slumdog Millioaire’de ise yine slumların dünyanın neresinde olursanız olsun değişmez gerçekleri anlatılıyor. Neredeyse Inarritu’nunkilere yaklaşan bir kalitedeki kurgu bu kez daha masalsı öğeler içeriyor. Slum gerçeğini, filmin ilk yarısında anlattıktan sonra, çok başarılı oyunculuk sergileyen iki ufacık çocuğun seyahati ile devam ediyor ve daha sonra bir aşk ve tesadüf hikayesine dönüşüyor. Oscar aldı diye hor görmeyin, hiç fena değil film… Zaten salt Hindistan’ı tanımak için bile izlemeye değer.

İçimde kalmasın, keşke filmin bitişindeki bollywood dansları, bu kadar hollywood tadına yaklaştırılmasaydı.

Sözün özü, her iki filmi de mutlaka görün.

by Gand

ANAHTAR DELİĞİNDEN TESPİTLER – 2: AŞK

2009-03-01T21:04:00.007+01:00

Aşk soyunu sürdürme amacıyla yapılan tamamen kimyasal ve içgüdüsel bir seçimse eğer, aşkın insanı mutlu etmesi için yaşanması gereken, soyunu sürdürebilmek için lazım olan alış verişi ihtiyaç kadar sürdürmek, tamamlamak ve yola devam etmektir.

Sosyoloji, Ders 1: İnsan sosyal bir varlıktır.

Yani insan, kendi türünden diğerleri olmadan yaşamını sürdürebilecek denli güçlü değildir. Bu durumun doğadaki kökenlerini anlamaya giriştiğimizde: Vahşi doğa koşullarında bir bukalemun ortam rengine bürünerek çok iyi gizlenebilir, bir ceylan atik hareketlerle bir anda kilometrelerce hıza ulaşıp avcıdan kaçabilir; bir baykuş karanlıkta avını rahatlıkla seçebilir, bir kedigil keskin kulakları ile uzaklardaki taze etin ayak seslerini tanıyabilir. Oysa insan, fiziksel olarak bu üstünlüklerin hiçbirine sahip olmadığından, diğer canlılara kıyasla vahşi doğa ortamında en savunmasız olan hayvandır. Sahip olduğu tek kaydadeğer özelliği olan “evrimleşebilen beyin”, insana daha kendi tarihinin başlarında iken, diğer insanlar olmadan ayakta kalamayacağını öğretmiştir. Böylece insanın sosyalliği başlamış ve zaman içinde “doğada yalnız varolamayacağı” bilinçaltının en derinine işlemiştir.

Aşk, ilk dakikalarda insanın ayaklarını yerden kesecek (endorfin, serotonin, melatonin vb.) denli müthiş bir his (kimyasal tepkime) yaratırken, modern insanın narsist aklının devreye girmesiyle önce karmaşaya ardından da muhtemelen acıya dönüşecektir. Çünkü eğer bir ergen değilseniz, aşkın ne denli mantık dışı ve yalnızca bir gen seçme eylemi olduğunun bilinçli ya da bilinçsizce farkında olursunuz. Her şeye rağmen aşk, genetik kodlarımızdan atılamadığından varlığını sürdürmeye devam etmektedir. Ancak ilkel zamanlardan farklı olarak bir de nüfus planlaması aşkın başına bela olduğundan, işlevini yerine getiremeyen bu kod insan bünyesini büsbütün zedelemektedir.

Modern insan için böylesine karmaşıklaşmış bu konuya bir de ilişkiler için toplumun belirlediği kurumlar eklemlenmekte, iş iyice içinden çıkılmaz bir hal almaktadır. Zaten dünyanın başındaki en büyük bela da doğanın yalınlığından kopup insanın karmaşıklığını “tek ve kaçınılmaz gerçek”miş gibi yaşamaya başlamamız değil midir. Düşünmeden edemiyorum, zeka doğada varlığımızı sürdürebilmenin tek aracı iken aynı zamanda idam sehpamız mı oldu…

Neyse ki her işi karıştırmaya bayılan insan, düşünmek konusunda bu kadar emektar değil de değerli şeylerin içini boşaltmak suretiyle kafasını rahatlatıyor. Yoksa dünya bir tımarhaneden farksız olurdu… Yoksa… Yoksa, zaten…

Freudyen Genetik Laboratuarı
Almanya, 1985

by Gand

ALT

2009-02-27T00:03:00.007+01:00

Hep yazmak, tanıtmak istedim bu grubu. Komik ama ellerinden tutmak ve seslerini duyurmalarını sağlamak istedim. Aslında belki de çokça sesleri duyulmuş olsa bu şarkıları hiç yapamazlardı. Belki de yaparlardı; çünkü tanıştım Orkun Tüzel’le ve nasıl da şarkılarındaki gibi yaşadığını fark ettim.

Anathema seviyor, yaptığı müzik Anathema’nınki gibi içsel ve belki biraz karanlık… Ama ne sözleri ne müziği ne de düzenlemeleri Anathema ya da bildiğimiz başka bir gruba benziyor. Daha ilk dinleyişte bile orijinalliğini belli ediyor.

İlk kez “aç kanatlarını” ile aşık oldum ben bu gruba:

Aç! kanatlarını... çırp hadi,
Düş dünyadan sonsuzluğa...
Koş! durma karış dalgalara,
Yağmur ol boşal, hayallere...

Hemen ardından “Siyah”ı keşfettim:

Hep arkada otururduk
Hep yalnızken mutluyduk biz
Sonra biraz da gurur vardı
Yaklaşmazdık, konuşmazdık
Hep ayrı bir dünyadaydık
Hep ordayken mutluyduk biz
Sonra biraz da gurur vardı
Yaklaşmazdık, konuşmazdık

Ve şimdi bir duvar örülü,
Hiç yıkılmaz aramızda.
Yaklaşmak zor istesen de,
Biz yarattık acıları…
Kaderimizi biz yazdıkça,
Renklerle bir siyah yaptık
Renklerle bir siyah yaptık

Daha ilk demoydu, kayıtlar orta karardı ama şarkıların güzelliği muhtemelen akustik gitarla bile anlaşılırdı. Daha sonra “İkinci Dönem”le yeni şarkılar geldi. En az demodakiler kadar güzel. Bir de “Siyah” yeniden kaydedilmişti ve başka türlü güzel olmuştu.

Sonra dağıldı grup. Sene 2006. Hala hasretle Orkun’un yeni bestelerini bekliyor Alt sevenler… Ama o da ne, yeni şarkılar gelmiş bile :)

by Gand

MÜZİKTEN FİLME - 2: TELL THEM THAT EVERYTHING IS GONNA BE JUST FINE.

2009-02-26T23:07:00.015+01:00

Donnie bir peygamber mi yoksa 90’ların kayıp kuşağının bir temsilcisi miydi? Peygamber olmak ne demektir? İlla ki destansı, masalsı hikayelerle bir halkın ve sonrasında dünyanın kaderini değiştirmek/mahvetmek mi gerekir? Yoksa her şeyin çizgisel zamanda geliştiğini iddia ettikleri, oysa aslında değişenin yalnızca şiddetin, çılgınlığın dozajı olduğu bir dünyada
birilerine bu kaosun dışında da bir hayatın mümkün olduğunu göstermek de mi peygamberliktir?

Sosyal içerikli, psikolojik, fantastik, kara mizah türü sinema öğelerinin tümünü içinde barındıran Donnie Darko, 2001 yılında sessiz sedasız gösterime girip aynı şekilde çıkmış, ama zaman içinde bir kült haline gelmiştir. Halihazırda İMDB’nin ilk 250 filminin içinde 126. sırasında bulunan, “ölmeden önce izlenecek filmler” listelerine giren; yönetmeni ve senaristi Richard Kelly tarafından henüz lisedeyken senaryosu kaleme alınan ve daha 25 yaşındayken çekilen film, yönetmen için bence mükemmel bir başlangıç olmuştur. David Lynch ekolünden olduğu söylense de bence kesinlikle kendi tarzını daha ilk filminden ortaya koyarak beklentileri en üst seviyeye çekmiştir Kelly.

Reklama önem vermeksizin kendi halinde böylesine bir kült haline gelen filmi izleyip ardından da “En İyi Web Sitesi” ödülünü alan bol şifreli web sitesini çözer, son olarak da belgesel dvdsini izlerseniz çok net görürsünüz ki Donnie, bir modern zaman peygamberi olarak tasarlanmıştır. Ama bu bilgileri spoil etmek filmin tüm anlamının yitmesine neden olacağından “Merak ediyorsanız buyurun izleyin-çözün-izleyin.” demekle yetineceğim her zamanki gibi. Çünkü her ne kadar Donnie karakterinin iskeletini hristiyan geleneği oluştursa da, O asla bildiğiniz peygamberlerden değildir.

Daha en başta ABD bayrağının üzerine düşen uçak motoru, Darko soyadlı bir kahraman (ya da süper kahraman*), okula sabotaj**, “kişisel gelişim” saçmalıklarını dayatıp insanları kendini bilmez ve yola getirilmesi gereken yaratıklar olarak gören, ama aslında kendisi bilimum psikolojik saplantıların, komplekslerin pençesinde bir kadın öğretmen; öğrencilerine özgür düşünceyi deneyimletmeye çalışırken 50’li yıllardan kalma bir zihniyet tarafından okuldan attırılan bir başka kadın öğretmen; işinden olmamak için zaman yolculuğu hakkında zeki çocuk Donnie’nin sorularına bir noktadan sonra cevap vermemeyi seçen erkek öğretmen; “korku toplumu” gibi sağlam bir tespitten yola çıkmaya çalışsa da (filmin sonunda anlaşıldığı üzere) kendi sapkınlıklarını örtbas etmek adına insanlara “nasıl yaşayacaklarını” öğretmeye kalkan bir “kişisel gelişim dehası”; Çin’li ve şişko olduğu için içine kapanık, şimarık gençlerin alay konusu bir küçük kız; yaşadığı toplumun saçmalıklarını dibine kadar gören ve sırf varoluşunu*** anlamlandırmaya çalıştığı için toplum tarafından “garip” olarak nitelenen bir ergen; ölümü ve yalnızlığı sorgulayan bir ergen; saçmalıklara tahammülü olmayan ve şizofren ya da peygamber olduğu için bunları istemsizce ortaya çıkaran, insanların gözünü farkında olmadan açan Donnie ve sonunda… Mad World!****

Filmin en güzel yanı, çözecek bir dolu şifre barındırması. Daha filmin kendisini izlerken en yüzeysel anlamda bile mesajı almak zorken bir de sonunda tersten sarmaya başlayınca fark ediyorsunuz ki filmin normal akışında bulunmayan sahneler de geçiyor ve anlamadığınız noktaları aydınlatıyor. Diğer taraftan filmin sonu fena halde akılları karıştırıyor: fantastik-kara mizah-protest gençlik filmi tanımları arasında gidip gelirken nasıl olup da kara kahramanımızın bir kurtarıcı rolüne büründüğünü anlamak, her türlü detay bilgiye rağmen mümkün değil ya da mümkün ama eziklerin her zaman kaybetmesini görmeye olan tahammülsüzlük nedeniyle kabullenilemez. Derken Gary Jules’un muhteşem yorumu ile film sona eriyor.

Donnie’yi ya seversiniz ya da nefret edersiniz. Bence bir varlığın (sanat eserleri de varlıktır) kendini ortaya koyabildiğinin en güzel kanıtı da budur. Ama ilk izleyişte sevmeyenlere, filmdeki sembolleri iyi takip etmelerini ve topluma yapılan eleştirilerin nasıl da güzel eklemlendiğine dikkat etmelerini tavsiye ederim.

"Donnie’nin açtığı cellar doordan geçtiğinizde varacağınız boyuttan geri dönüşünüz olmayacak." (The New York Times)

*Gretchen: Donnie Darko? What the hell kind of name is that? It's like some sort of superhero or something

Donnie: What makes you think I'm not

** They made me do it!

***The rabbit's not like us. It has no... keen look at something in the mirror, it has no history books, no photographs, no knowledge of sorrow or regret...
…
They're cute and they're horny. And if you're cute and you're horny, then you're probably happy, in that you don't know who you are and why you're even alive. And you just wanna' have sex, as many times as possible, before you die... I mean, I just don't see the point in crying over a dead rabbit! Y'know, who... who never even feared death to begin with.

**** Mad World

All around me are familiar faces

Worn out places, worn out faces

Bright and early for their daily races

Going nowhere, going nowhere

Their tears are filling up their glasses

No expression, no expression

Hide my head I want to drown my sorrow

No tomorrow, no tomorrow

Children waiting for the day they feel good,

Happy birthday, happy birthday,

And I feel the way that every child should,

Sit and listen, sit and listen

Went to school and I was very nervous

No one knew me, no one knew me

Hello teacher tell me what's my lesson

Look right through me, look right through me

And I find it kind of funny, I find it kind of sad

The dreams in which I'm dying are the best I've ever had

I find it hard to tell you, I find it hard to take

When people run in circles it's a very, very

Mad world

Enlarging your world

Mad world

"Every living creature on earth dies alone."
Roberta Sparrow

Not: S. Darko geliyor!!!

by Gand

ANAHTAR DELİĞİNDEN TESPİTLER - 1: GECE İNSANLARI

2009-02-24T00:13:00.013+01:00

Kimi insanlar vardır, sabah 7, en geç 8’de ayaktadırlar. Haftaiçi, haftasonu ya da tatil günü olması bu durumu değiştirmez. Kalkarlar, yüzlerini yıkayıp kahvaltılarını hazırlar, fırından sıcak ekmek bakkaldan gazetelerini aldıktan sonra sıcacık çayları eşliğinde kahvaltılarını yaparlar.

Gündüz insanları yaşadıkları kentin ve çevresinin her dakikasının keyfini çıkarma şansına sahiptirler. Sabah gidip boğazda kahvaltı etmek, müze gezmek, alış veriş yapmak, akşamüstü bir kafede oturmak, gece dışarı çıkmak vs. gece insanlarından, zamansal anlamda en temel farklılıkları gece herhangi bir eylemde bulunmayı aklı başında gerçekleştirmeleridir. Misal haftada ya da ayda 1 kez.

Gözlemlediğim kadarıyla genellikle daha dengeli, daha tutarlı olan gündüz insanları evi temizlemekten kitap okumaya, festival filmi izlemekten müzik dinlemeye kadar bir dolu eylemi yaşamlarına rahatlıkla sığdırıp belli bir program dahilinde yaşayabilirler.

Gündüz insanları hakkında tespitler epeyce genişletilebilecek olmakla birlikte, uzmanlık alanım olamayacağı için burada kesmek durumundayım.

Asıl konumuz gece insanlarına gelirsek, bunların binbir türü olduğunu kendi yaşamımdaki değişken “gece insanı dönemleri”nden ve etrafımdaki bir dolu gece insanından biliyorum. Bir çoğu öyle ya da böyle yazmayı sever. Düşünmek… daha doğrusu fazla düşünmek, en müzmin hastalıklarıdır. Müzik, resim, fotoğrafçılık, edebiyat, tarih, sinema, belgesel, şiir, iç dekorasyon vb. bir dolu hobileri olur ve genellikle geceleri hobilerine zaman ayırırlar.

Gündüz insanlarına göre daha değişken bir ruh hali hakimdir bu insanlara. İlişkilerinde zamansal sadakat pek de bunların harcı değildir. Zira kitap okuma arzusunun ne zaman nüksedeceği belli değildir: Her an arkadaşları ile oturdukları mekandan basıp gitme potansiyeline sahiptirler ve bu özgürlüğe de her zaman sahip olmak isterler. Tahmin edileceği üzere saatle ve planlı yaşamla pek ilişkileri yoktur. Saate bakışları daha çok “geceye ne kadar kaldı” ve “gecenin bitmesine ne kadar kaldı” eksenindedir.

Yalnızlık onlar için hem vazgeçilmez bir nefes alanı hem de acı verici bir gerçekliktir. Asla birilerinin onları anladığına inanamazlar; gece yaşamanın, kendinle bu kadar baş başa kalmanın yalnızlık hissini nasıl da pekiştirdiğini bilirler; ama aslında kendini arama, kendini keşfetme, kendine aşık olma, kendinden nefret etme süreçleri olmadan da edemezler. Yalnızlık ve anlaşılmakla olan ilişkileri, dalgalı ruh hallerinin bir sonucudur; yoksa kimsenin suçu değildir, bunu çok iyi bilirler. Yine de dönem dönem bunun bunalımını yaşamadan edemezler.

Neden gece? Neden kurt kuş ve komşular uyurken pıtı pıtı klavye, cırt cırt kara kalem, şıkırt şıkırt kitap sayfası sesi duymak bambaşkadır? Geceyi gündüzden ayıran ve onu böylesine değerli kılan nedir? Tyler Durden olmadan Anlatıcı kimliğini asla bulamayacak mıydı?

Ne zamanki gündelik sorumluluklar, stresler, kaygılardan sıyrılırsınız gece o zaman başlar. Gecenin bir mesaisi yoktur ya da güneş doğana kadardır ama bu süreçte her şey belirsizdir. “Gece kahvaltısı” ya da “kuşluk vakti yemeği” diye bir şey yoktur. Acıkırsanız yersiniz, hepsi bu. Gece, yaptığınız hemen hiçbir eylem yarım kalmaz: 8 saat içip zom olabilir, ince bir kitabı (Kırmızı Pazartesi gibi) bir oturuşta bitirebilir, 15 şiir yazıp beğenmeyip hepsini çöpe atabilir, kimsenin anlamayacağı ve hatta ertesi gün sizin bile şaşıracağınız besteler yapabilir, sevdiğiniz bir grubun tüm müzikal geçmişini hatmedebilir, arkadaşınızla bir konuyu suyunun suyunu çıkarana kadar konuşabilir, delirmeye yaklaşacak kadar çok düşünebilir, bir şarkıyı 100 kere dinleyebilir, peşpeşe 4 tane film izleyebilirsiniz.

Geceleri tv programlarının bir düzeni, kanalların bir kimliği yoktur. Rastgele tekrar programları da olabilir, TRT’nin bir zamanlar yaptığı gibi sanatsal ve az reyting alacak filmler de koyulabilir. Radyolarda otomatik djler çalar. Kolay kolay canlı yayın duyamazsınız. Kimi radyolar kısacık playlistler koyduğundan sabaha kadar aynı şarkı 10 kere dönebilir. Kimi kanallarda gece nöbetindekiler için istek anonsları duyarsınız ve bu gece çalışanaların ne gibi işler yapıyor olabileceklerini hayal edersiniz: Fabrika’da bekçi, hastanede nöbetçi hemşire, çöpçü, taksi şoförü…

“Komşular ya da evdeki diğer bireyler rahatsız olmasın” bilinçaltı kodundan mıdır bilinmez, evinizde gece vakti ayakta olan bir başka birey varsa, o bile yalnızlığınıza gündüz olacağından çok daha saygılıdır. Konuşulan konular çok daha derin, konuşmaya ayrılan zaman çok daha az, dolayısıyla sohbetler çok daha verimli ve en önemlisi içtendir. İnanıyorum ki, bir insanın kişiliğini en iyi gece anlayabilirsiniz. Tabi bir gündüz insanı değilse. Zira onlar genellikle uyuyakalırlar, bir şey anlamaya zamanınız olmaz.

Gece insanları uyumamak için kendilerine binlerce bahane bulabilirler. Gözleri şişip kapanmaya yaklaşmışken bile okuyabilir ya da gündüzki enerjilerine denk bir enerjiyle sohbet edebilirler. Tek handikapları algılarının yamulabilmesi ya da eksik algılayabilmeleridir. Bu durumu da onları kendisine getirecek ufak ya da kaydadeğer çapta bir eylem ile ortadan kaldırabilirsiniz (boş sokaklarda gece yürüyüşü gibi).

Gece insanları da sabah saatinde boğazda kahvaltı eder, güneşin doğuşunu izlemeye sahile iner, sabahın köründe uyanıp bir grupla dağa yürüyüşe gidebilirler. Ama emin olun sabah erken kalkmış olmaları, izleyen gece erken yatacakları anlamına gelmez. Önceki gecenin kaybını en hızlı şekilde kapatmak adına ertesi gün iş bile olsa en iyi ihtimalle geç yatarlar.

Zamanımızı özgürce kontrol etme lüksüne sahip olabilseydik gece ve gündüz insanları arasındaki tek fark birlikte oldukları insanların biyolojik saatlerinin birbirine benzemesi olabilirdi diye tahmin ediyorum. Oysa gece insanlarının gözlerinde geceye ait bir iz mutlaka olur. Kiminde kırışıklık, kiminde göz damarlarının belirginleşmesi, kiminde gözkapaklarının yumukluğu… Yine de uykusuzluğa dayanıklı oldukları ve düzensiz ama yeterli uyku ile yaşamlarını rahatlıkla sürdürebildikleri, sorumluluklarını gündüz insanları kadar yerine getirebildikleri tecrübeyle sabittir.

by Gand

BİR GROTESK MASALI: ANADOLU – 3

2009-02-22T16:18:00.010+01:00

Ömrünüzde Büyükşehirlerden başka yerde yaşamayıp da günün birinde Anadolu’da bir kente bir şekilde yolunuz düşer ve orada bir süre yaşamak zorunda kalırsanız, hele de o kentte kayda değer bir üniversite öğrencisi nüfusu yoksa başınıza geleceklere sakın şaşırmayın:

- Komşularınızın size verdiği selamlara mutlaka karşılık verin ama septisizmi de esirgemeyin. Selam vermeleri Anadolulu ahlakından ve insaniyetinden olabileceği gibi renksiz, tekdüze hayatlarına renk getirecek yeni bir dedikodu objesi olarak da görülüyor olabilirsiniz.

- Mümkün olduğunca sıradan görünün. Kendi halinde bir kasabanın alışık olmadığı zevklerinizi evinizde gidermeye çalışın. “Kasabalıların alışık olmadığı şeyler” listesinin de sizin sandığınızdan çok daha kabarık olabileceğini unutmayın. Zamanla belli farklılıklarınızı ortaya çıkarırsınız; size alıştıktan sonra da onlar da fazla tepki göstermez.

- Kadınsanız, çalıştığınız yere bir ordu teyzenin gelip, uzun eteğinizi kaldırmak suretiyle bacaklarınıza bakmasını sapıklık olarak yorumlamayın. Bu bir gelin adayı seçme kriteridir.

- Erkekseniz, kapınızı ara ara çalıp size lezzetli yemekler, tatlılar getiren teyzelere fazla yüz vermeyin. Maaşlı koca adayı olarak görülüyor olma ihtimaliniz her zaman mevcuttur.

- Anadolulu misafirperverliğini en kısa zamanda siz de edinin ve salt değerlerini koruduğu için size düşünceli davranın insanların değerini bilin. Metropollerde rastlayamacağınız, soyu günden güne tükenen türlerdir bu insanlar.

- Yöresel ve doğal yemeklerini en kısa zamanda keşfedin. Böylesine doğal beslenme şansını Migros’un organik reyonu bile sunamaz.

- Anadolu’nun hemen her kentinde, adı çok da duyulmamış tarihi kalıntılar vardır. Yaşadığınız yere yakın olanları en kısa zamanda keşfedip mutlaka geziniz. Bir daha buralara kolay kolay yolunuz düşmez. Sonra elalemin gavurlarından dinlersiniz ülkenizin güzelliklerini.

- Tüm septisizme ve temkinliliğe rağmen, seviyeli bir samimiyeti yöre halkıyla kurmak, hayatta edinemeyeceğiniz tecrübeleri size kazandıracaktır.

- Kasabanın tatlı dilli, hoş sohbet yaşlılarını bulup onlardan güzel hikayeler dinlemeyi ihmal etmeyin. Ne de olsa bu topraklardaki en yerleşik olan, sözlü tarihtir.

- Dedikodunuzun yapıldığını hissetseniz bile asla sinirlenip ciddiye almayın. Siz, o insanların tekdüze yaşamlarından geçen bir yolcusunuz ve ne siz ne de onlar birbirinizin hayatında geri dönülemez değişiklikler yapamazsınız.

- Anadolu’da hemen her kent-kasaba, gündüz de gece de metropollerden çok daha güvenlidir. Tadını çıkarınız; yine göze batmadan.

- Burada yapacak hiçbir şey yok, çok sıkılıyorum, mutsuzum, depresyondayım diye ağlanmayı tez zamanda bırakınız. Bakış açınızı biraz genişletirseniz 1-2 sene metropol dışında yaşamak, müthiş bir deneyime dönüşebilir. Ama mümkünse bu zamanı fazla da uzatmayınız; yöre halkına dönüşmeniz çok da zor olmaz.

- Yöre halkının değerlerine saygılı olmayı unutmayınız. Eğitiminiz onlardan yüksek diye hayat tecrübenizi de yüksek sanmayınız. Her şeye rağmen aldığınız eğitimi yeterli dozda paylaşmak insanlık görevidir, bunu da bir yere not ediniz.

- Kimi Anadolu kentlerinde dini baskı yoğundur. Ne olursa olsun bu baskının size uygulanmasına izin vermeyin. Şiddetli çatışmalardan kaçının ama inançlarınızın ayaklar altına alınmasına da izin vermeyin. Aksi halde onarılamaz yaralar açılır benliğinizde. Sonradan öğretilmiş yobazlığa rağmen, karşınızda tarihinde farklı etnik öğelerle bir arada asırlarca yaşamış insanlar olduğunu ve bu insanların içinde orta-doğu’ya has bir hoşgörünün hiçbir zaman ölmeyeceğini (ya da henüz ölmediğini) unutmayın. Bu güzellikleri ortaya çıkarmak, yaşamı sizin için daha katlanılır kılacaktır.

- Yöresel ağızları az biraz kapınız; yaşamınızı kolaylaştırdığı gibi gelecekte hikaye anlatırken çok yardımı dokunur.

- Çok ücra bir kasabaya ya da köye tayininiz çıktıysa, şehre yakın bir yerlerden ev tutup her gün çalıştığınız yere araçla gitme sıkıntısını mutlaka göze alınız. Aksi halde mahrumiyet duygusu yakanızı bırakmaz.

By Gand

BİR GROTESK MASALI: ANKARA – 2

2009-02-22T14:32:00.009+01:00

Yaşamayı, Büyükşehir olmayan bir yerde öğrendiyseniz, Ankara vb. grotesk motropolümsülerde yaşamaya başladığınız ilk günlerde hayrete düşmeniz kaçınılmazdır:

- Dolmuşlarda ön sırada oturanların arka sıradakilere muavinlik hizmeti vermesi bir vatandaşlık görevidir.

- Ankara simidi en ideal öğrenci yemeğidir. Ama abartmayınız; hafiften yanık olduğu için ilerleyen yaşlarda gastrit vb. mide rahatsızlıklarına sebep olabilir.

- “Çölme çakmak” deyiminin aslında “çelme takmak” olduğunu öğreniniz.

- “Lan bebe” ile başlayan bir cümle duyuyorsanız biliniz ki karşınızda kavgaya hazırlanan bir Angaralı vardır.

- İlköğretim ve lise düzeyindeki gençlerden (cinsiyet ayırmaksızın) bol küfürlü cümleler duymaya tez zamanda alışınız.

- Asla doğma büyüme bir Ankaralı ile arkadaşlık etmeyiniz; ailelerinden ne gördülerse onu yaşamak gibi idealleri vardır.

- Metrodaki ter kokusuna şaşırmayınız. Bunlar, işleyen demirin kokusudur. Çok rahatsız oluyorsanız Ankaray güzergahında bir semtte oturunuz; ama en güzeli kendinize çeki düzen veriniz.

- Çinçin mahallesini merak ederseniz, Ankara kalesine çıkıp Çankırı yönüne bakmanız yeterli. Daha fazla yaklaşmamanız şiddetle tavsiye edilir.

- Gezecek doğal güzellik beklemeyiniz. Timur’dan sonra doğal güzellik adına yapılan çalışmalar gönüllü ağaç dikme (ve bir ay sonra kurutma) festivalleri ile Melih Gökçek’in şaheser niteliğindeki şelalerinden ibarettir. İlla ki gezeceğim diyorsanız, Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ndeki mumyalar en kayda değer seçenektir.

- Şoför ya da yaya olarak ışıklara çok da uyulmasını beklemeyiniz. Ankara’da yol müsaitse ve polis yoksa geçilir.

- Sosyoekonomik tespitler yapmak isterseniz, Ulus’tan Kızılay’a doğru yürümeye başlayın. Daha sonra Tunus Caddesi’nden Tunalı ve Çankaya’ya doğru devam edin. Bu ülke hakkında çok şey öğreneceksiniz.

- Ankara’da ne yapılır diye sormayın: Kızılay-Tunalı arasındaki barlara, sinemalara takılın. Başka da şansınız olmadığını baştan kabul edin.

- İstanbul’dan geldiyseniz “Ankara’da akşam 8’de tüm sokaklar bomboş kalıyor.” diye boşuna ağlamayın. Dünyanın çok az yerinde sabah 5’e kadar sokaklarda insan görebilirsiniz; bu durum, İstanbulluların şansıdır. Ankara’da ise akşam 8’den sabah 4’e kadar canlı müzik devam eder; sokaklara veda edip kapalı mekana girmekten başka şansınız olmadığı için üzgünüm.

- Ankaralı Turgut, Namık vb. müzisyenlerin tadını çıkarmayı, onlar eşliğinde Ankara havası oynamayı tez zamanda öğrenin. Gerçekten eğlenceli.

- Üniversitelerin şenliklerini kaçırmayın; ayrıca, Saklıkent’te en az bir kere mutlaka konser izleyin.

- Kışın bir yerinizi açıkta bırakmayın, düşebilir.

- Yeşile hasret kaldım diyorsanız 3-5 parktan başka şansınız yoktur. O parklara gidin ve ormanda olduğunuzu hayal edin; yoksa bunalıma girersiniz.

- Toplu taşıma araçlarında gencinden yaşlısına yolcuların habire otobüs şoförü ile tartışmasına şaşırmayın. Ankaralılar haklarını en iyi, otobüslerde savunurlar.

- Ankaralıların İstanbullular gibi şehirlerini delicesine savunmalarını beklemeyin. Bu konu üzerine kafa yorduklarını bile sanmıyorum. Şehirlerinden memnun, kendi halinde insanlardır ve hayat çizgileri daha en başından bellidir.

- "Şu tepeyi aşınca deniz varmış gibi geliyor." cümlesini, sonradan Ankara'ya gelen hemen herkes kurar. Boşuna ümitlenmeyin; bazı belediye başkanlarının çılgın hayalleri olmakla birlikte Ankara'da deniz hala yoktur.

İşin özü, tüm genellemeler yanlıştır. Ama sosyal bilimlerde tanı koyabilmek için genelleme yapmak kaçınılmazdır. Kişisel algılanmaması toplumun yararınadır.

by Gand

BİR GROTESK MASALI: İSTANBUL - 1

2009-02-22T04:02:00.013+01:00

Büyükşehir kavramını, şehir plancılığının uygulandığı Ankara gibi bir yerde öğrendiyseniz, İstanbul’da vb. grotesk metropollerde yaşamaya başladığınız ilk zamanlarda her gün hayrete düşmeniz kaçınılmazdır:

- Metroya bindiğinizde aldığınız ahır kokusuna bir an önce koku duyargalarınızın duyarsızlaşması için dua edin. Yoksa her binişinizde “Geceleri bu trenle büyükbaş hayvan mı taşıyorlar?” sorusunu sormaktan kendinizi alamayıp arkadaşlarınızın ve çevrenizdeki diğer yolcuların “Deli galiba…” içerikli bakışlarına maruz kalabilirsiniz.

- Herhangi bir toplu taşıma aracından inişler sırasında birkaç saniyelik omuz omuza/burun buruna cephe savaşına önceden hazırlanmazsanız ineceğiniz durağı rahatlıkla kaçırabilirsiniz. Yolculardan herhangi bir medeniyet belirtisi beklemeniz ise sizin ayıbınızdır.

- Buluşmak için özellikle kışın, asla dışarıda bir yer seçmeyin. Buluşmanın trafik nedeniyle 1-2 saat aksaması yüksek ihtimaldir.

- İstanbulluların, kentin her yerini bildiği gibi bir önyargınız olmasın. Kentin bilinmesi ile kişilerin yaşı arasında doğru orantı bulunmakla birlikte, sürekli yeniden inşa edilen yollar nedeniyle yaşlılar bile bu kenti asla tam olarak bilme şansına sahip değildir.

- Kentleşmede ani, devasa ve kentlinin kesinlikle karşı çıkmasına rağmen gerçekleştirilen değişikliklere şaşırmayın (Metrobüs, kentsel dönüşüm vb.). Vatandaşın haklarının hiçe sayılmasının en nadide örneklerine İstanbul’da rastlanır.

- Yaya ya da şoför olarak trafikteyken, (hele de kadınsanız) asla el kol yapmayın ve hatta ağzınızı bile oynatmayın. Trafikten ve daha kim bilir ne sıkıntılardan sıtkı sıyrılmış Sıtkılar yumruğunu sallaya sallaya üzerinize saldırabilir.

- Saldırıya uğrarsanız kimseden yardım beklemeyin: Her koyun kendi bacağından asılır!

- Saldırıya uğrarsanız polisten yardım istediğinizde ilk alacağınız cevap, hiç abartmıyorum istisnasız “Hadi barışın; şimdi karakola gidip ifade vermeniz gerekir. Darp yoksa hiçbir şey kanıtlayamazsınız.”; ısrar ederseniz ikinci cevap “Biz ifade almıyoruz; nöbetçi savcıya gidin.” olacaktır. İnanmayın! Sizi ve şikayetçi olduğunuz kişiyi karakola götürüp resmi olarak ifade almak ve ifadenizi savcılığa sevk etmek onların görevi.

- Otobüs vb. toplu taşıma araçlarında, araç boş bile olsa, yolcuların inecekleri duraktan 5 dakika önce kapının önüne gidip, durağa gelene kadar ayakta eziyetli bir yolculuk geçirmesine şaşırmayın. Yaptıklarının farkında bile değiller, sadece alışkanlık.

- Kaydadeğer canlı müzik(rock) beklemeyin. Canlı müzik yapan çok az bar var, olanlar da genelde kötü. İyi gruplar da genelde Ankaralı.

- Doğma büyüme İstanbullu olup başka da bir şehirde hiç yaşamamış yerlilerden dost edinmeyi denemeyin; gördüğünüzde haykırarak uzaklaşın.

- Kalabalık yaya yollarında bir yürüyüş düzeni beklemeyin. Kimse kendi sağından yürümez ve dahi böyle bir kural olduğundan bihaberdirler. Karşınızdan gelenin üstüne bodoslama yürüyün; son saniyede çevik hareketlerle mucizevi şekilde birbirinize çarpmadan geçip gideceksiniz, şüpheniz olmasın.

- Bir şey yapmak istediğinizde sıra varsa sakın gidip en arkasına geçmeyin. Rahat tavırlarla bir yerinden kaynayın ya da hiç kasmayın, direkt en öne geçin. Bıdı bıdı edenler olursa da kulak asmayın; bu kente herkes birbirinden korkar.

- Her şeye koyun gibi susan bu toplumun trafikte biraz daha beklemesine sebep olacak en ufak davranış ya da olaya nasıl GROOOOAAARRRR tepkisi verdiğine şaşırmayın. İstanbul’da da gün 24 saat; ama yolda geçen süre, Avrupa’da 2 ülke arası seyahat etmek kadar.

- İnsanların bencilliğine şaşırmayın; zamansızlıktan, parasızlıktan yakında siz de öyle olacaksınız.

- Rock barlarda, Elvis’in Love Me Tender’ı ayarındaki şarkılarda çılgınlar gibi hoplayıp zıplayarak danseden insanların kulağında walkmanle apayrı bir şarkı dinlediği için böylesine çıldırabildiğini sanmayın. Onlar da sizinle aynı şarkıyı dinliyorlar ama hormonları muhtemelen sizinkinden binlerce kat yukarıda olduğundan çalan şarkıyı değil “istiyorum, istiyorum”u umursuyorlardır.

- Ankara’nın ne kadar boktan bir şehir olduğunu sık sık duymaya bir an önce alışın ve Ankara’nın güzelliklerinden bahsetmekle vakit kaybetmeyin. Öncelikle, dünyada bile İstanbul’un güzellikleriyle yarışacak çok az kent vardır. Bu gerçeği, hemen anlamayı beklemeyin; ancak, İstanbul’un kaosuna alıştıktan sonra güzelliklerinin tadını çıkarabiliyorsunuz. İkincisi, Ankara, insanlar olmadan gerçekten yokluk içinde bir kent. Ankara’yı güzel yapan, sıkı dostlar edinip sosyal/kültürel yaşamın içine akmanın çok kolay olması (ulaşım, kentsel standartların yüksek olması, nüfusun daha az olması, daha ucuz bir kent olması vb.).

by Gand